Necdet TOPÇUOĞLU

Necdet TOPÇUOĞLU

İKTİDAR MUHALEFETİ BREZİLYA USULÜ EZMEKTEDİR

İKTİDAR MUHALEFETİ BREZİLYA USULÜ EZMEKTEDİR

Necdet Topçuoğlu

Literatürde "Lawfare” diye bir kavram vardır. Bilmenizde fayda olabilir. Gittikçe popülerleşmektedir. Hukukla savaşmak, yani hukuku siyasal rakipleri saf dışı bırakmanın aracı olarak kullanmaktır. Bu terim özellikle Brezilya’da Lula da Silva davasıyla dünyaca bilinir olmuştur. Kanaatimce, Türkiye'deki muhalefet partileri bu kavramı incelemelidir.

Söz konusu kavramın anlamı, sandıkta yenemediğin bir lideri, mahkeme salonunda suçlayarak devre dışı bırakmak anlamına gelmektedir. Sizce de, Erdoğan-İmamoğlu mücadelesi böyle değilmidir? Bugün Türkiye’de benzer bir stratejinin izleri görülmektedir. Siyasal mücadele artık yargı kararları üzerinden yürütülmektedir.

566ac724-4eb3-4707-9226-c54fd28162cd.png566ac724-4eb3-4707-9226-c54fd28162cd.png

Kavramın kökeni aslında askeri dünyaya uzanmaktadır. 1990’larda Amerikan generali Charles Dunlap, “lawfare”i hukukun savaş taktiği olarak kullanılmasını anlatmak için ortaya atmıştı. Modern savaşlarda tankların yerini mahkemelerin, silahların yerini yasaların aldığını anlatmak için kullanmıştır. Hukuk ve savaş kelimesinin birleşiminden oluşmaktadır (law + warfare). Ancak zamanla bu anlam yer değiştirmiş ve siyasetin dili haline gelmiştir. Özellikle 2000’lerin sonunda Latin Amerika’da yargı süreçleri seçimlerin ve demokratik rekabetin önüne geçtiğinde “lawfare” askeri olmaktan çıkıp tümüyle siyasal bir kavram haline gelmiştir

Bu dönüşümün en belirgin örneği Brezilya’da yaşanmıştır. 2014’te başlayan “Lava Jato” operasyonu, yolsuzlukla mücadele iddiasıyla açılmıştı ama kısa sürede bir yargısal mühendislik ve siyasi tasfiye aracına dönüşmüştür. Bugünkü Başkan Lula da Silva, hakkındaki davalar nedeniyle hapse atılmış ve 2018 seçimlerine katılamamıştır. Halbuki anketlerde açık ara öndeydi. İmamoğlu da aynen öyle değilmi?

Lula 1.5 yıl hapiste kalmıştır. Ancak 2019 yılında hapisten çıkabilmiştir. Daha sonra 2021 yılı sonunda Yüksek Mahkeme davayı düşürmüş ve Lula bir sonraki seçimde aday olabilmiştir. Ancak atı alan Üsküdar'a geçmiştir. Bilindiği gibi, 2018 seçimlerinde halkın tercih ettiği aday dışlanmıştır. Onun yerine dönemin Trump yönetiminin desteklediği Bolsonaro seçimi kazanmıştır. Nitekim bu davaya ABD devletinin arkadan ne denli müdahil olduğu ortaya çıkmıştır. Böylece “lawfare” demokrasiyi askıya almadan siyaseti yeniden şekillendirmenin adı olmuştur.

Bu örnek, modern demokrasilerde hukukun nasıl bir “silahsız darbe” aracına dönüşebileceğini göstermektedir. Hiçbir tank sokağa çıkmamış, Anayasa askıya alınmamış ama sistem “yargı bağımsızlığı” söylemi adı altında siyasal alanı yeniden çizmiştir.

Bu süreçte mahkemeler, savcılıklar ve medya iç içe geçmiştir. Yargı, hukuki bir mekanizma olmaktan çıkıp, meşruiyetin yeniden dağıtıldığı bir siyasal alana dönüşmüştür. Her şey “hukuka uygun” görünüyordu ama yasallığın kendisi bir araçtı. Carl Schmitt’in “egemen, istisna halinde karar verendir” sözü burada yeniden anlam kazanmıştır. Çünkü “lawfare” tam da budur. Olağan hukuk dilini kullanarak olağanüstü siyasal kararlar almaktır. Diğer bir ifadeyle, adalet görüntüsü altında iktidarın kendi varlığını sürdürme biçimidir.

“Lawfare”in bugünkü anlamı, hukukun biçimsel tarafsızlığının ardında yürüyen sistematik bir iktidar stratejisidir. Bu yargının tümüyle siyasallaşması ve olağanüstü siyasetin, olağan hukuk kılıfında yeniden üretilmesidir. Demokratik kurumlar yerinde kalmakta, seçimler yapılmakta ama, siyasal alanın sınırlarını artık hukuk belirlemektedir. Ne adaletsizliğin fark edilmesi kolay, ne de buna karşı koymak basittir. Çünkü her şey “yasalar çerçevesinde” gerçekleşiyor gibi sunulmaktadır. Ancak yasaların ruhu, başka bir amaca hizmet etmektedir. Bütün amaç, iktidarın kendi sürekliliğini sağlamaktır.

Aslında Brezilya deneyimi bu yüzden çağımız için bir uyarı niteliğindeydi. Sandık işlemeye devam ediyor, ama seçeneğin sınırını artık halk yerine mahkemeler belirliyordu. “Lawfare” tam da bu sessiz dönüşümün adıdır. Hukuk biçiminde işleyen bir siyasetsizleştirme sürecidir. Otoriterliği hukuk kılıfıyla normal bir durummuş gibi yaşatma halidir.

Türkiyede muhalefet iktidarın arka tekerleği olmamış olsaydı, Brezilya'da sahneye konulan hukuk yolu ile demokrasiyi katletme uygulamasını halkın gündemine getirirdi. Zaten "Lawfare"i bize dayatanlar, iktidardan önce muhalefeti garantiye aldıklarını itiraf etmektedirler. Ekranlarda yalancı pehlivan gibi bağırıp çağıran muhalefet partileri, senaryo gereği verilen rollerini oynamaktadırlar.

Siyasetin milli olmadığı, görsel ve yazılı medyanın duyarsız kaldığı bir ülkede rejimi kurtarmak mümkün değildir. Mademki Brezilya usulü eziliyorsunuz, o zaman bu ülkenin demokratik güçleri, yaşadıkları zulme nasıl karşı koymuşlar bunu incelemek gerekir. Güney Amerika direnişçileri tarih boyunca özgürlüklerin savunulmasında rol model olmuşlardır. Parti farkı gözetmeksizin, muhalefet partilerinin "Lawfare"i incelemeleri, buna karşı koymak için ortak strateji geliştirmeleri beklenmektedir.

(15, Kasım, 2026-Ankara)

Önceki ve Sonraki Yazılar
YAZIYA YORUM KAT
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.