Mustafa Kemal Atatürk’ün 19 Mayıs 1924’te Ordu’ya gelişine dair bugün elimizde, kaynağı belli olmayan, çözünürlüğü son derece düşük, yalnızca tek bir fotoğraf karesi var.
Oysa bu ziyaret sırasında onlarca fotoğraf çekilmiş olduğuna şüphe yok. Ancak aradan geçen yıllara rağmen bu fotoğrafların izini sürmeye, hangi arşivlerde bulunabileceklerini araştırmaya ve ortaya çıkarmaya yönelik somut bir gelişme yok.
Dün yine bir kitapta 1924 yılındaki yurt gezilerine ilişkin bir pasajla karşılaştım. Bu vesileyle, söz konusu gezilerden birini belgeleyen ve Osmanlıca olarak hazırlanan Reisicumhur Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın Sonbahar Seyahatleri adlı kitabı yeniden inceledim. Hâkimiyet-i Milliye Matbaası’nda basılan kitabın dijital kopyasına da TBMM Açık Erişim Sistemi üzerinden ulaşılabiliyor.
Kitapta, Atatürk’ün 1924 sonbaharında gerçekleştirdiği seyahat sırasında çekilmiş fotoğraflar ve gezi notları bir araya getirilmiş. Erzurum depreminden etkilenen yurttaşlarla bir araya geldiği anı belgeleyen fotoğraf ise “Reisicumhur’un felaketzedelerle samimi sohbetleri” altyazısıyla yayımlanmış.
Bu örnek, dönemin yurt gezilerinin yalnızca yazılı metinlerle değil, fotoğraflarla da belgelendiğini gösteriyor. Ancak aradığım Ordu fotoğrafı bu kitabın PDF nüshasında da karşıma çıkmadı.
Kitabın dijital kopyası:
https://acikerisim.tbmm.gov.tr/items/8710dd13-09d3-4cc7-b768-a1c038ac0dba
Asıl mesele şu: 19 Mayıs 1924’te Ordu’da çekildiğini bildiğimiz o tek fotoğrafın kaynağı nedir? Hangi arşivden alınmıştır? Fotoğrafı kim çekmiştir? Orijinali nerede muhafaza edilmektedir? Aynı ziyaret sırasında çekilmiş başka fotoğraf kareleri var mıdır?
Bunların hiçbirinin yanıtını henüz bilmiyoruz.
Ordu’nun kent hafızası açısından son derece önemli bir tarihsel ziyaret söz konusu. Atatürk’ün Ordu’ya gelişini belgeleyen fotoğrafların izini sürmek, yalnızca bir fotoğrafı bulmak meselesi değil; kentin tarihsel belleğine ait bir boşluğu doldurmak demek.
102 yılı aşkın zaman geçti. Bir fotoğrafın kaynağını hâlâ bilmiyoruz. Oysa bu fotoğrafın arkasında, henüz gün yüzüne çıkarılmamış bir arşiv ve tarih var.
Bu fotoğrafları kim bulacak, kim araştıracak?