tarihini sola döndür.. 17 kasım..

Ethem Dinçer

tarihini sola döndür.. 17 kasım..

1866 - Amerikalı anarşist Voltairine de Cleyre doğdu. Emma Goldman, Cleyre’yi ‘en yetenekli anarşist’ olarak nitelemişti.

1869 - Akdeniz'i Kızıldeniz'e bağlayan Süveyş Kanalı açıldı.

1913- Osmanlı Devleti’nde ilk istihbarat teşkilatı 'Teşkilât-ı Mahsusa' kuruldu.

1917 - Düşünen Adam heykeli ile tanınan Fransız heykeltıraş Auguste Rodin 77 yaşında yaşamını yitirdi.

1922 - Son Osmanlı padişahı VI. Mehmet (Vahdettin), İstanbul'u terk etti.

1924- Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk muhalefet partisi Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kuruldu. Kurucuları arasında Halk Fırkası'ndan 9 Kasım'da ayrılan Refet (Bele), Adnan (Adıvar), Ali Fuat (Cebesoy), Hüseyin Rauf (Orbay) Beyler de vardı. (Terakki, ilerlemek, yükselmek anlamını taşıyordu.)

1929- Sovyetler Birliği'nde Nikolay Buharin Komünist Parti politbürosundan çıkarıldı.

1930 - Serbest Cumhuriyet Fırkası kendini feshetti. Kurucuları arasında Refet (Bele), Adnan (Adıvar), Hüseyin Rauf (Orbay) ve Ali Fuat ( Cebesoy) da bulunuyordu.

1933 - Amerika Birleşik Devletleri, Sovyetler Birliği ile ticari ve diplomatik ilişkiler kurmaya başladı.

1939- Türk ordusundaki son Alman danışmanlar Türkiye'den ayrıldı.

1939- Halk müziğinin büyük ustası, yüzlerce türkünün bestecisi Mahzuni Şerif doğdu. Çeşmi Siyahım, Domdom Kurşunu, Yuh Yuh, Katil Amerika gibi yüzlerce türküyü halk müziğine kazandıran Mahzuni, Deniz Gezmişlerin idam sürecinde başbakan olan Nihat Erim için bestelediği ‘Erim Erim Eriyesin’ türküsü nedeniyle hapis cezası da almıştı. Mahzuni ‘çağın en büyük ozanı’ olarak kabul ediliyordu.

1942 - Amerikalı sinema yönetmeni Martin Scorsese doğdu. Taksi Şöförü, Köstebek, Günaha Son Çağrı, The Irishman gibi çok sayıda filmiyle tanındı.

1951- Nazım Hikmet’e Prag’da düzenlenen törenle “Uluslararası Dünya Barış Ödülü” verildi.

1960- Che, Moskova ziyaretinin ardından Çin Halk Cumhuriyeti’ne gidip Başkan Mao ile görüştü.

1963- Yerel seçimler oyların yüzde 46'sıyla 500 başkanlık kazanan Adalet Partisi'nin zaferiyle sonuçlandı.

1965- Devlet Tiyatrosu'nda grev başladı. Grev, iki gün sonra sona erdi.

1970- İstanbul Üniversitesi Kimya Fakültesi’ni sabaha karşı basan faşistler okulu işgal edip, sabah okula gelen solcu öğrencilerle çatıştı. Fakülte’den polis eşliğinde çıkan faşist grup bu kez İstanbul Üniversitesi Merkez Kampüs’e gidip solcu öğrencilerle silahlı çatışmaya girdi, 2 öğrenciyi yaraladı. Kimya Fakültesi’nde öğrencilerin astığı Mustafa Kemal afişleri Dekan tarafından yırtılınca öğrenciler boykota başlamış, asistanlar ve bazı profesörler de eyleme destek vermişti.

1971- THKP-C davasında Mahir Çayan ve 4 arkadaşının (Ulaş Bardakçı, Kamil Dede, Necmi Demir, İlkay Demir) hazırladığı ortak savunmanın okunmasına başlandı. Çayan ”Biz burada lükstür diye bundan 3 ay önce rafa kaldırılan 27 Mayıs Anayasası’nı ortadan kaldırmaya teşebbüsten sanığız” dedi.

1972 - Türkiye'de ilk kadın partisi olan Türkiye Ulusal Kadınlar Partisi kuruldu.

1973 - Yunanistan’daki Politeknik okulu işgalinde, 3.gün sabaha karşı tanklarla operasyon yapıldı: 36 öğrenci yaşamını yitirdi. Politeknik baskını sonrası tanklar Atina’da meydanları, üniversiteleri ve parlamentoyu kontrol altına aldı; yaklaşık 1.000 kişi gözaltına alındı. ( 17 N -17 Kasım örgütü adını bu direnişten aldı.)

1975- Gaziantep'te bütün ortaokul ve lise öğrencileri boykota gitti.

1976- Türkiye İşçi Partisi'nin davetlisi Şilili sanatçılar sınır dışı edildi.

1976- Erzincan Çayırlı’da faşistler tarafından ağabeyi Hüseyin Akdemir ile birlikte uğradığı silahlı saldırıda yaralanan Rıza Akdemir kaldırıldığı hastanede bir hafta sonra hayatını kaybetti.

1981- MHP Davası’nda yargılanan Alparslan Türkeş sorgusunda: “Ben faşist değilim. Bütün hayatım boyunca demokrasiyi ve Atatürkçülüğü savundum. Bu iddianame ile sanık sandalyesine Türkiye Cumhuriyeti, Devlet, Atatürk ve Türk milliyetçileri oturtulmuştur” dedi.

1982 -Şair, yazar, tiyatro oyuncusu ve eleştirmen Suat Taşer 63 yaşında yaşamını yitirdi.

1983- Yorgun Savaşçı filmi yaktırıldı. TRT Genel Müdürü Macit Akman, "gerekçe olarak, senaryonun tarihi gerçeklere uymadığı gösterildi" dedi.

1984 - Tiyatro sanatçısı ve şair Ercüment Behzat Lav 81 yaşında yaşamını yitirdi.

1989 - Çekoslovakya'da Kadife Devrimi başladı. Halk mumlar ve anahtarlıklarla şehir meydanlarında toplandı.

1990- İtalya’da Başbakan Andreotti, ”Gladyo”nun ”devlet sırrı” kategorisinden çıkarıldığını, Sardunya Adası’ndaki üssünün ziyaret edilebileceğini söyledi. Askeri Gizli Servis Komutanı devlet televizyonundaki 1 saatlık söyleşide, Gladyo’nun faaliyetleri hakkında bilgi verdi. İtalyan Parlamentosu alt komisyonunun soruşturması sırasında, Gladyo’ya paralel faaliyet gösteren ancak istihbarat servisinin bilgisi dışında çalışan, Gladyo’dan farklı yerlerde saklı silahları bulunan 3 bin hücreli ikinci bir anti-komünist örgüt ortaya çıkarıldı.

1990-MÇP Genel Başkanı Alparslan Türkeş,1980 darbesiyle kapatılıncaya kadar başında bulunduğu MHP’nin kontrgerilla, Özel Harp Dairesi veya başka bir kuruluşla ilgisi ve işbirliğinin olmadığını, Özel Harp Dairesi’ne kontrgerilla yakıştırmasının yanlış olduğunu ileri sürdü.

1990- Genel Maden-İş Sendikası üyesi 48 bin maden işçisi grev kararı aldı.

1993 - Güney Afrika siyasi liderleri, ırk ayrımına son veren yeni Anayasayı kabul ettiler.

1996- Özgürlük ve Dayanışma Partisi, yurdun dört bir yanından katılımla Ankara'da "Ya hesap verecekler, ya halk onları süpürecek" sloganıyla bir miting yaptı. Susurluk kazasıyla ortaya çıkan "devlet-mafya-polis" ilişkisini protesto etti.

2002- Tel Aviv-İstanbul seferini yapan İsrail Hava Yollarına ait yolcu uçağı, Tevfik Fukra adlı Filistinli yolcu tarafından kaçırıldı. Güvenlik güçlerince etkisiz hale getirilen Fukra, eylemi İsrail yönetimine tepki olarak gerçekleştirdiğini söyledi.

2002-Yunanistan polisi, 27 yıl boyunca hiçbir üyesi yakalanamayan 17 Kasım Örgütü'nün ilk mensubunu tutukladığını açıkladı.

2004- 1996 Yılında polis tarafından öldürülen İrfan Ağdaş’ın ailesi AİHM’de açtığı davada 15 bin Euro tazminat kazandı. Ağdaş’ın ölümünden yargılanan 3 polis beraat etmiş, karar Yargıtay’ca da onanmıştı. Ağdaş ailesinin Behiç Aşçı, tazminatı kabul etmeyerek ”yeniden yargılama” talebinde bulundu.

2005- Şili eski diktatörü 89 yaşındaki Augusto Pinochet'in mahkemeye çıkmasına engel olmadığına karar verildi. Eski diktatör, 1975'te 115 sosyalistin öldürüldüğü "Colombo Operasyonu" ile ilgili yargılanacak.

2006- Irak’ın Mahmudiye köyünde 14 yaşındaki Iraklı kıza tecavüz edip annesi, babası ve kızkardeşiyle birlikte öldürmekle suçlanan uzman çavuş James P. Barker ABD’nin Kentucky eyaletinde yapılan duruşmada ömür boyu hapse mahkum edildi.

2010- 1946’da İstanbul Yüksek Tahsil Öğrenci Derneği’nde başladığı sosyalist mücadeleye TKP, TİP ve TBKP’de devam eden, ÖDP’nin kuruluş sürecinde yer alan Nihat Sargın 81 yaşında yaşamını yitirdi.

2016 - Siirt'in Şirvan ilçesindeki Madenköy yakınlarındaki bakır madeninde meydana gelen kazda 16 madenci yaşamını yitirdi.

2017- İtalyan Profesör Sergio Canavero dünyanın ilk kafa naklini bir ceset üzerinde gerçekleştirdi. 18 saat süren operasyonun başarılı olduğunu söyleyen Profesör bu ameliyatı yakın zamanda canlı bir kişi üzerinde uygulayacağını söyledi.

2019 -Sinema ve tiyatro sanatçısı Yıldız Kenter 91 yaşında yaşamını yitirdi. Yüzlerce oyunda, onlarca filmde rol alan Kenter, Türkiye'nin en iyi tiyatrocuları arasındaydı.

2023 -Sunucu, yazar ve seslendirme sanatçısı Metin Uca 62 yaşında yaşamını yitirdi. Uca, sunduğu 'eğlenceli' haber programlarıyla tanınıyordu. Haberlerinde 'Haka Dansına' yer veriyordu.

2024- Sümerolog Muazzez İlmiye Çığ 110 yaşında öldü. Çığ ve kardeşi Turan İtil’in kurduğu HZİ Vakfı, 12 Eylül darbesi sürecinde devrimci tutuklular üzerinde ilaç deneyleri yapmıştı. Devrimci Sol militanlarının vakfı bombalaması sonucu vakıf kapanmıştı.

2024 - Genel cerrah, karaciğer nakli yapan ilk Türk doktor Münci Kalayoğlu 84 yaşında yaşamını yitirdi.

Fotoğraflar: Nihat Sargın, Mahzuni Şerif

İlk yorum yazan siz olun
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.