Sol tarihten belgeler, fotoğraflar-190
‘SABAHLEYİN SAAT BEŞTE, AKLI İDAMLIK YOLDAŞTA’
12 Eylül 1980 darbesi sonrası, 6 Mayıs 1972’de Denizlerin ( Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan, Hüseyin İnan) idamları sonrasında 8 yıldır uygulanmayan idam cezaları yeniden gündeme getirildi.
Sol hareketlerde yılgınlık yaratmak ve -belki de- intikam almak için binlerce devrimci için idam cezası istendi.
Öyle ki tamamen demokratik alanda çalışan bir sendika olan DİSK davasında bile 68 kişi idamla yargılandı.
Devrimci Yol davalarında yargılanan 2458 devrimci, PKK’dan 957, THKP/C’den 571, Devrimci Sol’dan 529, TKP/ML’den 254, TDKP’den 177, KAWA’dan 154, Kurtuluş’dan 118 devrimci idam ipini boyunlarında taşıyarak yargılandılar.
Toplamda 6353 siyasi tutsağın idamla yargılandığı davalarda, 517 tutsak idam cezasına çarptırıldı.
Devrimci tutsaklardan 17’si 1980-84 yılları arasında idam edildiler. ( Necdet Adalı, Erdal Eren, Seyit Konuk, İbrahim Ethem Coşkun, Necati Vardar, Veysel Güney, Mustafa Özenç, Ali Aktaş, Ömer Yazgan, Erdoğan Yazgan, Mehmet Kambur, Ramazan Yukarıgöz, Serdar Soyergin, Ahmet Saner, Kadir Tandoğan, İlyas Has ve Hıdır Aslan.)
İdam edilenlerden dördü Devrimci Yol, dördü Üçüncü Yol, ikisi MLSP/B, üçü TKEP, biri HDÖ, biri TDKP, biri Halkın Birliği, biri de Kurtuluş davalarından yargılanmıştı.
Devrimci tutukluların idamında en çok ‘cunta sonrası çatışmalara girenler’ ve ‘güvenlik güçleriyle çatışanlar’ öne çıkarıldı.
Ayrıca ASALA militanı Leon Ekmekçiyan da bu dönemde idam edildi.
MHP’li sekiz faşist militan da ‘bir sağdan, bir soldan’ adam asarak ‘denge sağladığını’ düşünen cuntacılar tarafından idam edildiler.
Adli suçluların idamıyla 12 Eylül darbesi sonrası asılanların sayısı elli kişiye ulaştı.
Cunta lideri Kenan Evren, idam cezalarına karşı çıkanlara, yıllarca unutulmayacak sözüyle karşılık verdi: ‘Asmayıp da besleyelim mi?’
En son 25 Ekim 1984’te Hıdır Aslan’ın idamı gerçekleşti. Bu tarihten sonra idam cezası uygulanmasa da dosyaları TBMM’ye gönderilen 250’den fazla mahkum, her an asılabilecekleri kaygısını taşıdılar.
2004 yılında idam cezası yasalardan kaldırıldı.
Fotoğraf: 1987 yılında Burdur Cezaevi’nde kalan 12 idam hükümlüsü devrimci. ( Abdülkadir Konuk, Mehmet Uçaroğlu, Raşit Düz, Veli Biçer, Muzaffer Öztürk, Sedat Yılmazsoy, Hüseyin Taşkın, Ali Akgün, Fevzi Işık, Sezai Sarıtaş, Mehmet Bozbay, İbrahim Yalçın)
Fotoğraf ‘Sosyalizm ve Toplumsal Mücadaleler Ansiklopesi’nden alınmıştır.
Başlıktaki dizeler Can Yücel’in ‘Sardunyaya Ağıt’ şiirinden alınmıştır.