YÜZ YILLIK KAZANIM, BİTMEYEN EŞİTLİK MÜCADELESİ
4 Ekim 1926’da yürürlüğe giren Medeni Kanun, bugün yüz yaşında. Cumhuriyet’in bu önemli hukuk adımı, kadınların yaşamını geleneksel ve dinsel kuralların belirlediği bir düzenden, laik ve eşit yurttaşlık hukukuna geçişin temel taşlarından biri oldu.
Bu dönüşüm; resmî nikâhı, tek eşliliği, mirasta kadın ve erkek eşitliğini ve kadınların boşanma hakkını güvence altına aldı. Kadının ailede ve toplumda eşit bir birey olarak tanınmasının önünü açtı.
Ancak 1926 düzenlemesi bütün eşitsizlikleri ortadan kaldırmadı. Hukuki kazanımlar, kadınların mücadelesi ve sonraki reformlarla genişledi. Çünkü eşitlik, yalnızca yasaların metninde yer almakla değil, yaşamın her alanında etkili ve erişilebilir olmakla anlam kazanır.
Laiklik, herkesin kendi yaşamı ve geleceği üzerinde özgürce söz sahibi olmasının temel güvencelerinden biridir. Demokrasi ise kadınların ve tüm toplumsal kesimlerin karar alma süreçlerine eşit ve etkin katılımıyla güçlenir. Bu nedenle Medeni Kanun’un yüzüncü yılını anmak, yalnızca geçmişte kazanılmış bir hakkı kutlamak değildir. Aynı zamanda insan hakları, özgürlük ve eşitlik temelinde açılan yolu bugün daha ileriye taşıma sorumluluğudur.
Modern demokratik insan hakları anlayışı açısından eşitliğin gerçek ölçüsü gündelik yaşamdır. Ekonomik bağımsızlığı olmayan, bakım yükünü tek başına taşıyan, emeği güvencesizleştirilen bir kadın için kâğıt üzerindeki hakları kullanmak çoğu zaman mümkün değildir. Eşit ücret, güvenceli çalışma, kamusal kreş, erişilebilir eğitim ve şiddetten uzak bir yaşam, eşit yurttaşlığın ayrılmaz parçalarıdır.
Bu nedenle kadınların istihdamını artıracak güvenceli ve sendikalı işler yaratılmalıdır. Eşit işe eşit ücret, etkin denetimle güvence altına alınmalıdır. Her mahallede ücretsiz ve nitelikli kreşler açılmalı; çocuk, yaşlı ve engelli bakım hizmetleri kamusal sorumluluk olarak düzenlenmelidir.
Tarımda, ev içi emekte ve kayıt dışı çalışmada bulunan kadınlar sosyal güvenlik kapsamına alınmalıdır. Kadın kooperatifleri ve girişimleri için düşük faizli finansman, eğitim ve pazara erişim destekleri sağlanmalıdır. Ekonomik bağımsızlık olmadan özgürlük ve eşitlik eksik kalır.
Kadına yönelik şiddetle mücadelede söz değil, etkili ve hesap verebilir kamu politikaları gerekir. Koruma kararları hızla uygulanmalı, sığınakların sayısı ve niteliği artırılmalıdır. Ücretsiz hukuki ve psikolojik destek yaygınlaştırılmalıdır. Şiddet uygulayanı koruyan, mağduru yalnız bırakan ve cezasızlığı besleyen her anlayışla kararlılıkla mücadele edilmelidir.
Eğitimden istihdama, yerel yönetimlerden parlamentoya kadar tüm karar mekanizmalarında kadınların eşit temsili için bağlayıcı hedefler getirilmelidir. Engelli, göçmen, yoksul, kırsalda yaşayan ve LGBTİ+ kadınların karşılaştığı çoklu ayrımcılığa karşı kapsayıcı ve etkili politikalar geliştirilmelidir. Eşitlik, herkes için ve her yerde savunulmadıkça tamamlanmış sayılmaz.
Yüzüncü yılda görevimiz açıktır: Laik hukuku, insan haklarını ve demokratik yurttaşlık anlayışını savunmak; kadınların ve tüm bireylerin iradesini esas almak; eşitliği yaşamın her alanında güvenceye almak. Bunun yolu, kadınların ekonomik bağımsızlığını güçlendirmekten, bakım yükünü toplumsallaştırmaktan, şiddeti önlemekten ve eşit temsili güvence altına almaktan geçer.
Çünkü kadınların özgürlüğü ertelenebilecek bir başlık değildir. Eşitlik, geleceğe bırakılacak bir vaat değil, bugün kurulması gereken demokratik bir düzendir.
Kadınlar özgür ve eşit olmadan toplum özgür ve demokratik olamaz. Cumhuriyet, ancak insan hakları, eşitlik ve özgürlük temelinde güçlenir.