DÜNYA BASIN ÖZGÜRLÜĞÜ GÜNÜ’NDE ULUSLARARASI AF ÖRGÜTÜ’NDEN TARİHİ ÇAĞRI:
GAZETECİLERİ HEDEF ALMAYA SON VERİN!
Uluslararası Af Örgütü, 3 Mayıs Dünya Basın Özgürlüğü Günü vesilesiyle Türkiye yetkililerine seslendi: "Adalet sistemi gazetecileri susturmak için bir araç olarak kullanılmamalıdır."
Uluslararası Af Örgütü, Türkiye yetkililerini, yolsuzluk iddiaları gibi kamuoyunu ilgilendiren konularda haber yaptıkları için gazetecilere uygulanan baskılara son vermeye çağırdı. Yapılan açıklamada, gazetecilerin yalnızca kamuoyunu bilgilendirme işini yaptıkları için haklarında ceza soruşturmaları açılmasının, ifade özgürlüğü hakkının doğrudan ihlali ve medya özgürlüğüne yönelik bir saldırı olduğu belirtildi.
ADALET SİSTEMİ ARAÇSALLAŞTIRILDI
Aşırı geniş ve sorunlu yasalar ile ceza adalet sisteminin gazetecileri susturmak için araçsallaştırıldığı vurgulanan açıklamada, örnek olarak Merdan Yanardağ, Alican Uludağ, İsmail Arı, Pınar Gayıp, Zafer Arapkirli ve Furkan Karabay’ın davaları gösterildi. Özgürlüklerinden yoksun bırakılan gazetecilerin derhal serbest bırakılması talep edilen açıklamada, Türkiye yetkililerine şu çağrılarda bulunuldu:
"YASALARI KÖTÜYE KULLANMAYI DURDURUN"
“Türkiye yetkilileri, ceza kanununu ve adalet sistemini muhalif görüşleri baskı altına almak için vahim şekilde kötüye kullanmaya, özellikle de gazetecilerin yalnızca hayati önemdeki mesleklerini icra ettikleri için hedef alınmasına son vermeli. Uluslararası insan hakları hukuku ve standartları ile Türkiye’nin taraf olduğu sözleşmeler kapsamında güvence altına alınan ifade özgürlüğü hakkına saygı gösterilmeli, bu hak korunmalı ve desteklenmeli."
İFADE ÖZGÜRLÜĞÜ İÇİN ÜÇ AŞAMALI TEST
Açıklamada, kısıtlamaların uluslararası hukuka uygun olması için şu şartları taşıması gerektiği hatırlatıldı:
1. Kısıtlamalar yasayla belirlenmeli.
2. Başkalarının hakları veya kamu yararı gibi meşru gerekçeler olmalı.
3. Kısıtlamalar orantılı ve demokratik bir toplumda gerekli olmalı.
Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 217/A, 299. ve 301. maddelerinin, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 10. Maddesi ile Uluslararası Medeni ve Siyasal Haklar Sözleşmesi’nin 19. Maddesi uyarınca korunan haklara müdahale ettiği belirtildi.
DEZENFORMASYON YASASI VE RAKAMLARIN KARANLIK TABLOSU
Açıklamada "sansür yasası" olarak da bilinen TCK 217/A maddesine özel bir parantez açıldı. Medya ve Hukuk Çalışmaları Derneği (MLSA) verilerine göre:
• Madde 217/A kapsamında iki yıl içinde 4 binden fazla soruşturma açıldı.
• 56 gazeteci ve medya çalışanı 66 ayrı soruşturma ile karşılaştı.
• 2022'den bu yana 83 gazeteci hakkında 114 "halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma" iddiası ortaya atıldı.
• 2024 yılında "Cumhurbaşkanına hakaret" ve "Türk devletini aşağılama" suçlarından 55 binden fazla kişi hakkında soruşturma, 17 bin 895 kişi hakkında ise dava açıldı.
MEDYA ALANI DARALIYOR: RTÜK VE KAYYIM BASKISI
2016 darbe girişimi sonrası en az 156 medya kuruluşunun kapatıldığı ve 2 bin 500 gazetecinin işsiz kaldığı hatırlatılan raporda, baskıların sürdüğü belirtildi. RTÜK’ün Açık Radyo’nun lisansını iptal etmesi ve Tele 1’e kayyım atanarak satışa çıkarılması, medya özgürlüğünün kısıtlanmasına örnek olarak gösterildi.
HEDEFTEKİ İSİMLER VE DAVALARI
Af Örgütü, sadece gazetecilik yaptıkları için yargılanan şu isimlerin durumuna dikkat çekti:
• Merdan Yanardağ (Tele 1): "Siyasal casusluk" iddiasıyla 15-20 yıl hapis istemiyle yargılanıyor.
• Pınar Gayıp (ETHA): Haber takibi nedeniyle "terör örgütü üyeliği" suçlamasıyla Şubat 2026’dan beri tutuklu.
• Alican Uludağ (DW): Sosyal medya paylaşımları nedeniyle "Cumhurbaşkanına hakaret" suçundan tutuklu.
• İsmail Arı (Birgün): Araştırmacı gazetecilik faaliyetleri nedeniyle Mart 2026’dan beri tutuklu.
• Furkan Karabay (Medyascope): Çok sayıda dava ile hedef alındı, 200 günden fazla cezaevinde kaldı.
• Zafer Arapkirli: Tek bir Tweet nedeniyle 2,5 yıl hapis cezasına çarptırıldı (İstinaf süreci sürüyor).
SON ÇAĞRI: ELVERİŞLİ BİR ORTAM OLUŞTURUN
Uluslararası Af Örgütü, yetkilileri gazetecileri kriminalize etmekten vazgeçmeye ve bilgi arama-edinme hakkının korunduğu, özgür bir çalışma ortamı sağlamaya davet etti.
Kaynak: Uluslararası Af Örgütü Kamuoyu Açıklaması / 3 Mayıs 2026