TMO'nun fındık alım ve satış politikalarındaki yanlışlarda ısrar ettiği vurgulandı.
TMO"nun fındık alım ve satış politikalarındaki yanlışlarda ısrar edilmesinin sektörde büyük olumsuzlukların yaşanmasına neden olduğu, özellikle de son çıkarılan kararnamenin bunu daha da arttıracağı ileri sürülerek, gereken tedbirlerin derhal alınması istendi.
Trabzon Ticaret Borsası (TTB) tarafından hazırlanan, TMO"nun alım politikası ve son çıkarılan kararnamenin yanlışlıkları ile yapılması gerekenler başlıklı rapor, Başbakan ve ilgili Bakanlara gönderildi.
TTB Meclis Başkanı Mehmet Cirav ve Yönetim Kurulu Başkanı Şükrü Güngör Köleoğlu imzasıyla gönderilen 2 sayfalık raporda, 2006 yılından itibaren fındık alımı ile görevlendirilen Toprak Mahsulleri Ofisi" nin (TMO) bugüne kadar uyguladığı fiyat ve alım politikalarının sektöre yararlılığı tartışma konusu iken, 28 Şubat 2009 tarih ve 27155 sayılı Resmi Gazete" de yayınlanan 2209 - 14668 nolu Bakanlar Kurulu Kararı ile üretici, sanayici, ihracatçı ve ithalatçıya kadar tüm kesimler adeta bir çıkmazın içine itilmek istenmektedir denilerek şu görüşlere yer verildi:
Söz konusu Kararnamede yer alan, TMO, stoklarındaki fındıkları kabuklu, iç, işlenmiş, mamul, yağlık ve yağ olarak yurt içinde ve yurt dışında satış yoluyla değerlendirebilir maddesi, fındık ticaretine, özellikle de ihracatına büyük bir darbe vurabilecek niteliktedir.
Fındıkta oluşacak arz fazlasını alarak piyasada fiyatın düşmesini önlemeyi amaçlayan politikalar üzerine görevlendirilen TMO"nun stoklarındaki fındığı yurt içine satma ve yurt dışına da ihraç etme kararı (bu karar fiyat farkında oluşan zararın Hazine tarafından tekrar TMO" ya verilmesi demektir). Daha uygulamaya konulmadan bile fiyatların düşmesine neden olmuştur.
Bunun yanında, TMO"nun kararı ile fındık fiyatlarının önümüzdeki günlerde düşebileceği beklentisi, yurt içi ve yurt dışındaki tüm siparişleri durdurmuştur.
TMO"nun bugüne kadar uyguladığı politikalar ve son çıkarılan kararnamenin fındık sektöründe yaratacağı olumsuzluklar başlıklar halinde şöyle sıralanabilir:
1-2008 yılında, 2005 ürününden Fiskobirlik"e borcunu ödeyebilmesi için kilosu 1.10 liradan verilen fındıklar, kooperatif vasıtasıyla 1.70-2.00 Lira aralığında piyasaya satılmıştır. Bu uygulama, 4.50 lira civarında olan serbest piyasadaki fındık fiyatını 3.00 liraya düşürmüştür. Ayrıca, 2005 ürünü bu fındıklar Fiskobirlik tarafından piyasaya da satılmıştır. Bu durumda eski ürün olduğu için kalitesi tartışılır olan fındıkların iç ve dış piyasada tüketiciye dolaylı olarak verilmesi yüzünden tüketim ciddi oranda azalmıştır. İç piyasada tüketimin özendirilmesini durdurmuştur.
2-TMO"nun elindeki stoklardaki 2006 ürünü fındıkların bir kısmını piyasada fason olarak işleterek maliyetin çok altında düşük fiyata satmasının ekonomik mantığını anlamak mümkün değildir. Zira bu fındıklar çerezlik olarak yenme özelliğini büyük ölçüde kaybetmiştir. TMO"nun 2006 ürünü fındıkları satması da tıpkı Fiskobirlik"in 2005 ürününü piyasaya vermesi gibi tüketimi olumsuz etkileyecektir.
3- Bir yandan fındık ihracatından kesilen fondan sağlanan gelirlerle milyonlarca dolarlık reklam kampanyaları Fındık Tanıtım Grubu eliyle tüketimi arttırmak için sürdürülürken, diğer yandan bozulmaya yüz tutmuş kalitesiz eski fındıkların TMO ve Fiskobirlik eliyle piyasaya arz edilmesi bu çalışmaları kelimenin tam anlamıyla baltalamaktadır.
4-TMO 3 yıldan beri 5 lira civarında fiyattan fındık alırken, temel amacı serbest piyasada da fiyatların yükselmesini sağlamak değil miydi? Neden adeta kendi ayağına kurşun sıkarcasına alım fiyatı ve maliyetin çok altında fındık satmıştır? Acaba, kendi çıkarları için TMO"nun bu şekilde fındık satışı yapmasını isteyenler ve bunun için çaba gösterenler mi olmuştur? (İleri tarihe ucuz fındık satıp da malı TMO" dan almayı planlayanlar mı bulunmaktadır?)
5-Söz konusu son çıkarılan kararname Devlete (TMO) yük olmadan elindeki fındığı saklayan üreticiyi adeta cezalandırmaktadır. Örneğin, 3 lira olan serbest piyasadaki fiyatlar önümüzdeki günlerde 1-1.5 lira seviyesine düşecektir. Sanayiciye vereceği zarar ise, binlerce işçinin çalıştığı sektörün durması ile gerçekleşecektir. Hiçbir sanayici fındığı işlemek lüzumuna girmeden ürünü TMO" dan alacağı için var olan kriz halkasına fındık fabrikalarında çalışan işçilerde eklenecektir. İthalatçılar da, bu güvensiz ortamda daha önce kentalinin 500 dolara aldıkları natürel iç fındığın fiyatının 250-300 dolar seviyesine inecek düşüncesiyle alımlarda gelecek için tereddüde düşeceklerdir. Bu da ihracata olumsuz yansıyacaktır.
6-Bu kararname derhal iptal edilmelidir. Eski fındıkların tamamı yağlığa ayrılmalıdır. TMO illa da fındık satacak ise 2008 ürününden tıpkı tüccar gibi maliyet hesabı ile satış yapmalıdır. TMO 2008 ürünü olan taze fındıklardan piyasaya satarak, tüketicilerden gelecek talebi arttırmalıdır.
7- Bu arada 09 Mart 2009 tarihinde TMO" nun stoklarındaki fındıklarla ilgili çeşitli kesimlerin katılımı ile yapılan toplantıda gündeme gelen yurt içi ve dışından 300 bin tonluk talep ifadesi tamamen gerçek dışıdır. Böyle bir talebin söz konusu bile olması halinde piyasalarda fiyatların çok ama çok yükselmesi gerekirdi. Bu söylem piyasada spekülasyon yaratmak isteyenlerin oyunundan başka bir şey değildir.
8- Bütün bu olumsuz durumlara karşı diyoruz ki; fındıkta prim sistemi uygulansın devlet hazinesinin fındığa vereceği para direkt olarak fındık üreticisine verilsin. Şöyle ki gerçek fındık üreticisi tespit edilsin, arazinin meyil durumu göz önüne alınarak buna göre kg başına tapu ve müstahsil makbuzu karşılığı prim sistemine geçilsin