Foto Galeri
Site ��i Arama
�ok Okunanlar
Link Bankas�
Yorumlar
Piyasalar
DOLAR
5,8086
EURO
6,4321
IMKB
0.00
Hava Durumu
Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Adnan YILDIZ
SAVCININ EVNDE KAYMAKAMIN ALEM ve RUM OKULU BASKINI
09 Ocak 2016 Cumartesi 12:15

Birinci Dnya Sava’nn zor yllarndan olan 1916 ylnda yaanan bir olaya daha dorusu olaylar zincirine ait belgeler, dnemin Ordu kazas hakknda bizlere ilgin bilgiler vermektedir.  Olayn birok kahraman bulunmasna ramen asl kahramanlar Mddei-i Umumi (Savc ) Cemal Bey ve Kaymakam zzet’tir. unu da belirtelim bu Kaymakam zzet, 1904-1906 yllar arasnda Ordu kaymakaml yapan Eypzade Mehmet zzet Bey deildir. Konumuz olan Kaymakam zzet,  14 Temmuz 1915-6 Mays 1916 tarihlerinde Ordu kazas kaymakaml yapmtr.

 
Olaylar 13 Ocak 1916 gecesi saat gece buuk sralarnda Belikrkzade kr Efendi’nin Polis karakoluna yapt bir ihbarla balamtr. kr Efendi ihbarnda Rumdz mahallesinde bir evde kar oynatlp iret (iki alemi) yapldn ve silah atldn belirtmekteydi. Bunun zerine karakol hemen harekete gemi ve jandarmaya da haber vermiti. Olay yerine varldnda ihbarn doru olduu grlm ve evden hala ark ve mzik sesleri geldiini duymulard. Ksa bir inceleme sonucunda sz konusu evin bir Rum’a ait olduu ve burada savcnn kirada oturduu renilmiti. Polis ve jandarma operasyona balamadan nce usul olarak kaymakama haber vermek iin evine adam gndermiti. Kaymakamn evindekiler ise onun savcnn evinde olduunu sylemilerdi. ler zora girmiti ama kanunu uygulamak iin mecburen operasyon yaplacakt. Tam eve girilecekken evdekiler de elenceyi bitirip ellerinde klarla darya kmlard.  Sonrasnda olaylar bym, kaymakam kendisine muhalefet ettiini dnd baz kimseleri gzaltna aldrm, srdrm,  yalan ifade vermeyen gece bekisini memuriyetten attrmtr.  ler iyice karnca da byk bir ihtimalle durumu kurtarmak ve kahraman olmak arzusuyla Rum Okulu’na baskn dzenlemi ancak sonrasnda alay konusu olup hakknda destan eklinde hicivler yazlm, Ordu sokaklarnda okunmutur.  Bunlar yetmezmi gibi Emlak- Metruke Komisyonu Bakan Rt Efendi ile kavga edip sopayla yaralam ve kendi de yaralanmtr. Tm bu olaylar sonucunda ise grevden alnp baka yere gnderilmi ama soruturmalar uzun yllar devam etmitir.
 
Velhasl Birinci Dnya Sava’nda Ruslarn Trabzon’u igali sonrasnda birok zorlukla mcadele eden Trabzon Valisi Cemal Azmi Bey bir de bunlarla uramak zorunda kalmtr. Netice olarak Cemal Azmi Bey, Kaymakam zzet’i azlettirerek yerine Srmene Kaymakam Abdurrahman Bey’i  tayin ettirip kendisi de makamn Trabzon’dan Ordu’ya tamtr.  Kaymakam zzet ise soruturmalar tamamlanana kadar Havza’ya tayin olmutu. Btn bu olanlara dair Osmanl Arivi’nde ok sayda belge mevcuttur.  Olaylar daha iyi anlamak bakmndan nce bunlara bir bakalm.  te bazlarnn sadeletirilmi hali :
 
Polis Zabt Varakas-1
 
“aramba gecesi alaturka saat drt sralarnda kasabann Bucak mahallesi ahalisinden Belikrkzade kr Efendi polis karakoluna gelip Rumdz mahallesinde bir hanede alg alnd ve kar oynatlarak silah atldn haber vermesi zerine, Ordu Kazas Adliye Savcs Cemal Bey’in kirada oturduu evin ierisinde alg alnd ve kar sesini andrr bir sesin ark syledii ve oynatlmakta olduu anlalmtr. Bu srada sahilde ekili bulunan ve Rize’den gelmi askeri sevkiyat kayklarnn Reisi Ferhat Reis ile tayfalarna da silah sesi duyup duymadklar sorulmu onlarn ifadelerinden de sz konusu hanede silah da atld anlalmas zerine evin etrafna nbetiler dikilmitir. Bu srada kaymakamn haberdar edilmesi dnlrken aniden alan kapdan sarho olarak darya kanlardan birinin Kaymakam zzet, Savc Cemal ve eraftan Furtunzade Faik olduu anlalmtr. Bunlardan Kaymakam Bey’in kendini tantmamak iin savumak teebbs nbeti tarafndan engellenmesi zerine sonunda kendisinin kaymakam olduunu, devriye gezdiini ve silah da kendisinin attn sylemitir….” 
 
Polis Zabt Varakas-2
 
“aramba gecesi alaturka saat sralarnda kasabann Bucak mahallesi ahalisinden Belikrkzade kr Efendi daireye (karakola) gelerek, ‘Rumdz mahallede bir hanede alg alnp kar oynatld ve silah atldn’ haber vermitir. Bunun zerine olay yerine gidilerek yaplan incelemede alg alnan, kadn seslerine benzer seslerle trk sylenen ve silah atlan hanenin Savc Cemal Bey’in hanesi olduu anlalm ve durumdan Kaymakam zzet Bey’i haberdar etmek amacyla Polis Necip Efendi evine gnderildiyse de kendisine kaymakamn evde olmad, Savc Cemal Bey’in evinde olduu sylenmitir. Necip Efendi geri dnd srada sz konusu evden savc da yannda olduu halde Kaymakam Bey ve Furtunzade Faik beraberce darya kmlardr. Aradan bir saat getikten sonra ise kaymakam, Osmanl Bankas direktr kryadis ve ailesi ile meraazade Hseyin Efendilerin gzaltna alnmasn bizden istemitir. Bunun zerine kendisine ‘vaktin gece olduu bu yzden kanunun belirledii sebepler haricinde kimsenin evine girilip gzaltna alnamayaca iin sabaha braklmas’ arz edilmi ise de ok nemli bir siyasi sebepten dolay emrin kesin olduunu ve hemen imdi gerekletirilip, kendisine de haber verilmesini ‘ istemitir. Bunun zerine gzaltlar gerekletirilmek zorunda kalnmtr...”
 
Jandarma Zabt Varakas
 
“aramba gecesi alaturka saat buuk-drt sralarnda polis memuru Mehmet Kamil Efendi karakolumuza mracaat ederek kasabada bir hanede kz oynatld ve silah atld eklinde bilgi vermesi zerine aada imzalar bulunan jandarmalar sz konusu haneye doru giderken dier polis memuru Necip Efendi de yolda ekibe katlmtr. Hanenin kapsna varldnda ieriden alg, el rpmas (alk) ve kar seslerine benzer sesler iitilmesi zerine hemen evin etrafna nbetiler dikilmitir. Bu arada polis memurlarndan Necip Efendi bir jandarmayla beraber Kaymakam Bey’i bilgilendirmek zere hanesine gittiler. Bu arada on be dakika getikten sonra sz konusu hanenin ierisinden gelen sesler kesilmi ve bir lamba nn kapya doru yaklam ve kap birden alarak bir iki kiinin darya ktklar grlmesi zerine kendilerine dur emri verilmitir. Ancak durmak istemiler ve oradan birisi dierini iaret ederek kaymakam beydir gibi cevap vermitir. Evden kanlar tarafmzdan da tannm ve gerekten kaymakam bey, savc ve Furtunzade Faik olduu anlalmas zerine tarafmzdan bu zabt tutulmutur.
 
Hac Kirkoroullarndan Todor olu Anastas’n ifadesi 
 
“Sz konusu hanede alg ald anlalan Taba mahallesinden Hac Kirkoroullarndan Todor olu Anastas verdii ifadesinde, aramba gecesi Mddei-i Umumi (Savc) Cemal Efendi’nin hanesinde bulunan Kaymakam zzet Bey tarafndan davet edildii iin orada olduunu ve hanede kaymakam ve savcdan baka eraftan Furtunzade Faik Efendi’nin olduunu ve daha sonra  horon oynamak zere [on alt yandaki] Zahari’in de arldn, muhabbet esnasnda Osmanl Bankas Ordu ubesi Direktr kriyadis ve Hseyin Efendi (meraazade) hakknda baz szler getiini bu srada alt kata tuvalete gittiinde yukardan iki el silah sesi geldiini, geri dndnde ise silahn kaymakam tarafndan atldn Zahari’den rendiini ve bir saat sonra daldklarn ifade ve beyan etmitir.”
 
Yolcuolu Zahari’nin ifadesi
 
“Horon oynamak zere Kaymakam zzet Bey tarafndan getirildii anlalan Dzmahalle ahalisinden Yolcuolu Zahari’nin ifadesinde, getiimiz aramba gecesi saat iki sralarnda evindeyken Kaymakam Bey tarafndan arldn ve orada bulunan algc Anastas’a horon almas emredilip kendisinin oynatldn ve bu muhabbet esnasnda Kaymakam Bey sarho olduundan zerindeki tabancasn karp oturduklar odann tavanna doru iki el silah attn beyan ederek imzalattrld.”
 
Ev sahibi Ohari’nin ve Tfeki Ustas brahim Efendi’nin ifadesi
 
“Rumdz mahallesi ahalisinden Zilolu Oharin’in hanesinin st katnda kirac olan Ordu Kazas Savcs Cemal Efendi ve Kaymakam zzet ve Furtunzade Faik Efendiler sz konusu hanede alem yaptklar srada Kaymakam zzet Bey tarafndan sarholukla atlan rovelvere ait olan iki bo kovan hane sahibi Oharin[?] tarafndan getirilmi ve kurun deliklerinin dahi hane tavannda bulunduu haber verilmitir. Ve olay gecesinden bir veya iki gn sonra Kaymakam zzet Bey, Furtunzade Harun Efendi ile birlikte tfeki ustas brahim Efendi’nin dkkanna giderek tabancasnn namlusunu temizletmek zere ustaya verdii tabancann ierisinde bir kurun kald grlm olduu brahim Usta ve Oharin’in[?] ifadesinden anlalmtr.”
 
Ordu’da pazvand (gece bekisi) olup memuriyetten atlan Batum Muhaciri Emin olu Ali’nin ifadesi
 
“-Sen Trabzon vilayetine 25 Kanunusani 1331 [7 ubat 1916] tarihinde telgraf ekerek yalan ifade vermediinden dolay belediyece memuriyetinden karldndan bahisle ikayet etmisin. ikayetin nedir ve bu iin hakikati nedir?
 
-Efendim ben bir gece vazifemi ifa ettiim srada bir eve ki, [sonradan] Mddei-i Umuminin [Savc] Bey’in hanesi olduunu rendim. Oraya hali pheli bir kadn ile bir Rum algc ocuun girdiini grdm. phelendim. Aradan bir mddet geti oradan [evden] alg ve trk sesleri gelmeye balad. Ben burann yabancs olduum iin “burada bir ey var ama eer kar oynatyorlar desem, kar byle ar ortasnda oynatlmaz, gizli bir yerde oynatlr[diye dndm].  Bu esnada kendisini tanmadm bir adam oradan geerken bana: “Burada dn m var” diye sordu. Ben de, “bilmiyorum” dedim. Daha sonra evin iinden ayaklar yere vurup oynama gibi sesler gelmeye balad.  Ben bunu gidip Pazvandba’na (Bekiba) yahut polise haber vereyim diye dndm. Fakat yolda tekrar dndm ‘ya bu i benim dndm gibi deil ise…’ Sonra geri dnp tekrar aaya evin yanna geldim. alg sesleri artmt. Tekrar gidip haber vermeye niyet ettim. Bu arada susam  idim. Giderken emeden su imeye baladm. Su ierken bir tan tenekeye vurmas gibi sesler iittim fakat ne olduu anlayamadm. Bu esnada bir polis gelip beni grd ve sordu: “ Burada silah atlm iittin mi? “ Ben de, “hayr iitmedim fakat bir tan tenekeye vurmas gibi bir ey iittim” dedim. Ancak “burada bir evde bir ey var” dedim. Oraya gittik. Polis bana orada kar oynatldn syledi. Sonra dier bir polisle jandarmalar geldiler. Biz evin etrafn sarp beklemeye baladk. Ben polise dedim ki, “madem burada kar oynatyorlar kp bunlar tutalm”.  Polis: “olmaz, biz kaymakama adam gnderdik o ne emrederse  yle yaparz” dedi. Bir mddet bekledik fakat kaymakamdan bir haber kmad.  Sonra mumun [evdeki n]aaya doru geldiini grdk. Bunlarn darya kacaklarn anladk. Jandarmalar kapnn azna tfeklerini evirdiler. kmak isteyenlere  “ieri girin, kmayn, sizi vururuz” dedilerse de onlar dinlemeyerek ve sendeleyerek jandarma ve polislerin zerlerine gittiler, sonra birbirlerine bakp yolu krarak [deitirip] gitmeye baladlar. Benim bir elimde rovelverim dier elimde de sopam vard. O kan sarholardan birisine vurmak iin hcum ettim. Polis bard: “Sakn vurma o kaymakamdr.” Bunun zerine ben dikkatle baktm. Kaymakam tandm, sonra savcy ve Furtunzade Faik Efendi’yi tandm. Faik Efendi’nin omzunda ksa bir tfek vard, kaymakamn hanesine doru gitmeye baladlar. Bu arada Faik Efendi [geri] dnp benim zerime doru adeta beni yiyecekmi gibi sokulup kim  olduumu sordu. Pazvand (beki) dediler. Sonra ekilip gitti. Polisler de gitti. Ben de vazifeme gittim. Sabah oldu ve o gn akamzeri beni bizim Pazvandba ard. Dedi ki, “beni sana Furtunzade Faik Efendi gnderdi.  Akamki olaydan dolay sana bir ey sorarlarsa sakn bir ey sylemeyesin. Deki ben orda yoktum, bir ey grmedim”. Ben de dedim ki, “ben otuz krk sene Rusya’da yaadm. Hi bir ey hakknda hatta gardam sz konusu olsa bile bir yalan sylemedim. Nasl olur da bir slam memleketinde yalan syleyeyim. Benden bir ey sormazlarsa sylemem fakat sorarlarsa dorusunu sylerim” dedim. Bana dedi ki, “seni memuriyetten kovarm”. Ben de,“umurumda deil, nk rzk Allah verir, ben doruluk iin vatanm terk ettim bana Rusya’da bile Ruslar doru olduum iin zulmettiler, hele bir slam memleketinde hibir ekilde yalan syleyemem”, dedim. O da bana “seni burada vururlar,” dedi. Ben de “ yle vurulmaktan falan korkacak adamlardan deilim, ne isterlerse onu yapsnlar,” dedim. Byle oldu…Daha sonra beni Polis Komiser Muavini ard. Akamki eyi sordu. Dorusunu syledim, imza ettim. Sonra iki gece daha vazifemi yaptm. nc gece Pazvandba benim daireme adam gnderdi. Ben kendisine dedim ki “burada pazvand benim buraya iki adam istemez”.O da dedi ki, “ben seni azlettim”. Ben de Belediye Reisi’ne durumu ikayet ettim. O da “ben inceleteceim eer sen haklysan seni grevine iade ederim” dedi. Fakat iade etmedi. Faik Furtunzade ve pederi Hac Osman da orada idi. Bana: “Sen niye adam tanmyorsun” dedi. Ben de, “ben adam tanmam, yalan da sylemem,”dedim.  Sonra Belediye Reisi’nden birikmi maam istedim. ki lirasn verdi stn vermedi. Ben de vilayete ikayet ettim, cevabn henz alamadm. Benim ikayetimin nedeni, haksz yere doru bir i iin [yalan sylemediimden] beni memuriyetimden azledenlerin hakknda adalet ne ise uygulanmasdr. Dorudur tasdik eylerim.
 
Rum Okulu’na Baskn
 
Kaymakamn bylesi bir duruma dmesi itibarn iyice zedelemiti. stelik Ruslarn Karadeniz’i igale balad bu yzden Trabzon’dan gelen muhacirlerin Ordu’ya snd ve Cemal Azmi gibi bir valinin gece gndz mcadele verdii bir dnemde Ordu kazasnda bunlarn yaanmas hem valinin hem de iktidarda olan ttihat Terakki’nin itibarn sarsyordu.  Kaymakam belki de bu yzden Rum Okulu’na baskn dzenlemiti. Bylece itibarn kurtarp kahraman bile olmay dnm olabilirdi. Operasyonu daha nceki olay dolaysyla aralar alm polisle deil jandarmayla yapmas da dikkate deerdir. Bu durum mevzuata aykryd. nk ehirde asayi polisin iiydi. Zaten operasyon da fos kmt. Bylece kaymakamn durumu daha ktye gitmi, alay konusu olmu, hakknda hiciv eklinde destanlar yazlm ve grevine gidip gelirken bu hicivler arkasndan ocuklarca okunmutur. Sz konusu hiciv destanlardan bir rnek Dahiliye Nezaretine de (ileri Bakanl) gnderilmiti. Ancak biz bu destana henz ulaamadk. Rum Okulu’na yaplan basknlarla ilgili polisin hazrlad raporlar u ekildedir:
 
Rum Okulu basknna dair rapor-1 (14 ubat 1916)
 
“Ordu Komiserliine”
 
“Bu ayn birinci pazartesi gn jandarmalar tarafndan Rum milletine mensup baz kimselerin ardan tam bir telala toplanmalar halkn endiesini artrm ve ayn zamanda Kaza Kaymakam zzet Bey’in de Jandarma Blk Komutan ve sekiz on neferden ibaret silahl mfreze ile ok acele bir ekilde Taba Rum mahallesine gittii ve bunu gren Mslim ve gayrimslim kadn ve ocuklarn “acaba ne oldu, ne oluyor” diye korkup telaa kapldklar haber alnmtr. Bunun zerine olayn mahiyeti renilmek zere Taba mahallesine gidilmi ve kaymakam ile mahiyetinde bulunan mfrezenin, Taba Rum mahallesinde bulunan Rum Mektebi’ni ablukaya ald ve aramalara balad grlmtr.  Fakat bu aramalarn ne maksada ynelik olduu anlalamamtr. Binaenaleyh bu meselede asl dikkati eken yn, kasaba ierisinde olmas dolaysyla polis devre d braklarak sanki kyde ve krda yaplrcasna halk galeyana ve heyecana drecek ekilde operasyon yaplmasdr…”
 
Rum Okulu basknna dair rapor-2 (14 ubat 1916)
 
“Gya Rum Mektebi’nde baz Ermenilerin saklanm olduklar Kaymakam zzet Bey tarafndan haber alnm ve bunun zerine hibir yazs olmayan bir haberden dolay itidalle hareket edilmeden halk galeyana ve heyecana sevk edilerek tam bir telala mektebin kapsna varlmtr. Burada ilk olarak Kaymakam zzet, okulun hademesi Timyo adl ocuu nce silah ekerek tehdit etmi ve sonra mahzeni gstermesi istenmitir. Bunu gren jandarmalardan bazlar da kaymakam gibi ocua tfeklerini dorultmutur. Bunun zerine hibir eyden habersiz ocuk korkarak hastalanm ve halen evinde yatmaktadr. Netice itibariyle de okulda ne Ermeni ne mahzen gibi eyler bulunamamtr…”
 
Otelde Kavga
 
Bu olaylardan sonra ehir iyice karm ve kaymakam ile savc bazlarn Trabzon’a srmt. Kavgalar ise bir bahane bulunup devam ediyordu. Bu konudaki ifadelerden bir blm de u ekildedir:
 
Ordu kasabas Aziziye mahallesinden Uzun Ali olu brahim Reis’in olu Mehmet Efendi’nin ifadesi. 
 
“-Geenlerde kaza kaymakam zzet Bey tarafndan Trabzon’a srlen Ordu’nun Kirazl mahallesinden Papuzade Murat Aa’nn olu Murat ile arkadalarndan Molla olu brahim arasnda bu konudaki bilgileriniz nedir?
 
-Efendim bizim otelin odasnda Mddei-i Umumi (Savc) Cemal,  Haczade Talip, Kolaaszade Ali,  Felekzade Tevfik,  Mollazade brahim ve bendeniz oturmu iki erken bazlar da kumar oynuyordu. Bu arada savc ile brahim Efendi kavga kard. Biz araya girdik. Sonra savc Tevfik Efendi’ye dahi satat. 
 
-Neden dolay kavga oldu?
 
-Kumardan dolay kavga oldu. Savc tabanca ekti. Biz ayaa kalkp ayptr dedik. Bu srada savcnn yannda adn bilmediim bir uak da vard. O da geldi sonra biz meseleyi yattrdk.
 
-O mecliste kar da var myd?
 
-Savc ve Tevfik Efendi ve beyan eylediim muhacir uak ve brahim Efendi birlikte geldikleri vakit iki tane fahie getirdiler ve oynattlar. tiraz ettim. Savc: “Sen karma bir ey olmaz dedi. Sonra kavga oldu. Onlar [karlar] def ettik. 
 
-Savc ile brahim Efendi arasndaki kavga iddetli miydi?
 
-Evet…Hatta Tevfik Efendi savcya bir tokat vurdu. Ve bunun zerine savc arkada ile gitti. Sonra kendilerine, “bunu sizde brakmam. Bir eyi yaparm dediysem yaparm,” dedi. Sonra hepimiz daldk…”
 
Kaymakam ile Emlak- Metruke Komisyonu Ordu ubesi Bakan Rt Bey’in kavgas
 
Belgelerden anlalaca zere ehirde kavgalarn ve hesaplamalarn ard gelmiyordu. Son olarak kaymakam ile Ordu Emlak- Metruke Komisyonu Bakan Rt kavga etmi ikisi de yaralanmt. Kavgann nedenini tam olarak bilemiyoruz ama arka plannda bir rant kavgas olduu sezinlenmektedir. nk bu dnemde tehcir edilen Ermenilerin geride braktklar mallar hususunda devlet grevlilerinin ve etrafndakilerin baz yolsuzluklar sz konusudur. Kavgayla ile ilgili soruturmadan bir blmn sadeletirilmi hali u ekildedir:
 
Emlak- Metruke Komisyonu Memuru Oflu Mustafa’nn ifadesi 
 
“-Geenlerde yani Mart’n on birinci [14 Nisan 1916] Pazartesi gn Emlak- Metruke Komisyonu Reisi Rt Bey’in komisyon dairesine gelirken Kaymakam zzet Bey tarafndan zerine hcum edilerek darp edildii ve o srada senin de Rt Bey’in yannda bulunman nedeniyle olayda hazr olduun haber veriliyor. Buna dair bildiin ve grdn ne ise hepsini srasyla syle:
 
-Rt Bey’in hanesinden le yemeini mteakip komisyon dairesine gitmek zere alt buukta azadan Besim ve Katip Fehmi ile birlikte sokaa ktk. Daireye yaklatmz srada Kaymakam zzet Bey birden bire arkamzdan gelerek Rt Bey’e: “Edepsiz, pezevenk, sen kime svyorsun” diyerek zerine hcum ederek elindeki kaln denekle arkasna vurmas sonucunda Rt Bey  de kendini korumak iin  elindeki bastonu kaldrdnda ben hemen aralarna girerek bastonlar tuttum ve “yetiin yahu kurtaralm” dedim.  Onlar da yetierek ayrdlar. Sonra ben Rt Bey’i alp gtrmek isterken kaymakam elini pantolonun cebine sokarak tabancasn karmak zere iken Rt Bey’in bararak uyarmas zerine ben Kaymakam Bey’i kavradm. Silah kullanmasna ve daha fena bir eye neden olmasna meydan vermedim. Mteakiben komisyon katiplerinden Kadir Bey de araya girip kaymakam bir kenara ekti. Ben de Rt Bey’i daireye getirdim.  Olay bundan ibarettir. Kaymakam Bey’i de mahiyetinde bulanan Rum Nikola alp gitti….”  
 
Vali Cemal Azmi Bey’in ifre telgraf ve kaymakamn grevden alnmas  
 
Kaymakam zzet hakkndaki soruturmalar yrtmek iin Tirebolu Kaymakam Sami Bey grevlendirilmiti. Sami Bey, sonulandrd soruturma evraklarn st makamlara iletmi ve olay yargya tanmt. Soruturmalar sadece zzet Bey hakknda yrtlmemi daha nceki kaymakam Ali Faik hakknda da yaplmt. nk o da zzet kaymakam gibi birok usulszle karmt. Bu konuda Trabzon Valisi Cemal Azmi Bey’in Dahiliye Nezareti’ne ektii 6 Mays 1916 tarihli telgrafn sadeletirilmi hali u ekildedir:
 
“Dahiliye Nezaretine”
 
“Ordu kasabasna geldim. Her trl gelime ve ilerlemeye msait bu kasabada nceki kaymakam Faik Bey’e iten el ektirilmi olduunu evvelce arz eylemitim. imdiki kaymakam zzet Bey’in de ahlakszlklar, halk arasnda nifak ve fesat uyandrmalar neticesinde bu memleketi [Ordu’yu] cidden acnacak halde buldum. Faik Bey, kaymakaml zamannda gayr- meru ilerinin temini iin halkn bir ksmn kullanarak dier ksmnn aleyhinde bulunmu daha sonra grevinden ayrlarak burada [Ordu’da] ticaret gibi iler yaparken de ayn ekilde devam etmitir. zzet Bey ise halkn dier bir ksmn kullanarak Faik Bey’deki kumarbazln yerine o da kar oynatp, sarholukla silah atmak, savcnn vesairenin evinde iret [iki alemi] yapmak gibi ilerle vakit geirmitir. zzet Bey, Faik Bey’i de gemi aleyhinde birok manzum hicviyeler bestelenmi, ocuklarn diline derek hkmet dairesine geli-gidilerinde kendisini takip edercesine okunmu, sylenmitir. Binaenaleyh memuriyet haysiyeti ve ahsiyetinden eser kalmamtr. Bunlarla beraber her ikisi de [Faik ve zzet Bey] nifak ve fesattan uzak kalmadklar iin memleketin [Ordu kazasnn] selameti iin harice kmalar [ekip gitmeleri] ynnde kendilerini uyardm. 
 
Bugn eraftan bazlarn yanma davet ettim.   Halk arasndaki soukluk ve nifakn giderilmesine allacaktr. mit ederim ki hemen olmasa bile ksa srede bu i baarlacaktr. zzet Bey’in artk idarenin banda kalacak durumu olmadn tahkikat belgeleri ortaya koymaktadr. Bu belgeleri tamamyla inceledikten sonra aynen takdim edeceim. Rusumat mstahdemlerinden Mehmet Ali Efendi namnda bir sefilin evinde fevkalade sarho iken bir muhtediyenin [Mslman olmu bir kadnn] rz ve namusunu da kirletmi olmasndan dolay hakkndaki kanuni takibat devam eden zzet Bey’in, dier tahkikat evrakna gre de kanuni ilemlerinin yaplmas iin azledilerek yerine Srmene Kaymakam Abdurrahman Bey’in asaleten atanmasn istirham ederim…”
 
Trabzon Valisi 
 
Cemal Azmi”
 
te byleydi bir zamanlar Ordu’da yaananlar. stelik Trabzon’un Ruslarca igal edilmesi sonucu ehri terk edenlerin muhacir olarak Ordu’ya snd, Karadeniz ehirlerinin bombaland, her trl gda ve yiyecek ihtiyacnn had safhaya ulat, igalcilere destek veren Rum ve Ermeni etelerinin her trl ktl yapt zamanlarda. lkenin ve dolaysyla Ordu kazasnn iine dt bu durumun en byk nedeni ise Osmanlnn toprak dzenin bozulmasyla devlete ait topraklar ellerine geiren aalarn yllardr sren rekabeti ve zulmleri yine onlarn himayesine girmi idarecilerin adaletsiz ynetimidir. Bylesi bir durumun sonucunda ise halk birbirine drlm ve igalci emperyalistlerin ekmeine ya srlmtr. Btn bunlarn yannda memleketin selametini ahsi karlarnn nne koyan ve her trl zorlua gs geren ve maalesef Faik ve zzet gibi yneticilerin gnahlarnn kurban olup, 17 Nisan 1922’de Berlin’de Ermeni etelerince ehit edilen ve mezar halen Berlin Trk ehitlii’nde olan Cemal Azmi Bey gibi yneticileri de unutmamak gerekir. 
 
Not: Bu yaz ilk olarak 05.01.2016 tarihinde Orduvizyon gazetesinde yaymlanmtr. http://www.orduvizyon52.com/
 
YAZARIN NCEK YAZILARI