Foto Galeri
Site ��i Arama
�ok Okunanlar
Link Bankas�
Yorumlar
Piyasalar
DOLAR
5,7518
EURO
6,3805
IMKB
0.00
Hava Durumu
Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Adnan YILDIZ
Hkmet Kona Ve Civar Belgeleri
13 Haziran 2014 Cuma 10:23

Gemiiyle doru balar kuramayan lkeler, kentler veya kurum- kurulularn gelecee ynelik doru admlarla yrmesi mmkn deildir.

Bu adan bir kltr ve turizm ehri olma hedefine ynelmi Ordu kentinin, sonyllarda tarihine ve kltrne ynelik ortaya koyduu almalarn nemi byktr. Mesela benim kym olan Harami kynde neredeyse yok olmak zere olan ve Ordu hatta lke apnda mimari ve hat sanat bakmndan nadir bir eme olan 1845 tarihli Oluklu emesinin tamamlanmak zere olan restorasyon almas, bunlardan bir tanesidir.

Umuyoruz ok yakn zamanda bu eser, Ordu ilinin yzyllar sonrasna uzanacak kltr deerleri arasnda yerini alacaktr.

Bu bakmdan bizler sz konusu almalara dayanarak, Ordu ilinin hedefine doru admlarla yrdne inanmaktayz ve mutluyuz. Ancak bu hususta yaplmas gereken daha ok iin olduu da ortadr.

Mesela; Osmanl’dan gnmze kadar imdiki Ordu ehrinin idari merkezi olmay srdren ve bir anlamda Ordu tarihinin ve kltrnn kalbi saylan hkmet kona ve civarnn gemiiyle balarn salamlatracak almalarn bir an nce balatlmas gerekmektedir. Yani bu civarda aslna uygun evre dzenlemesi ve zamanla yok olmu eserlerin diriltilmesi gibi almalar gerekletirilebilirse -idarecilerimizde byle bir dncenin olduunu biliyoruz- hi phesiz Ordu’nun kalbinin tarih ve kltrle atmas salanacaktr.

Bir yol haritas olmas bakmndan hkmet kona ve civarnn tarihine dair bizlerin ulaabildii bilgiler ve belgeleri ise u ekildedir:nufusmudulugu.jpg

Gnmze kadar ulaabilmi ve imdilerde “Altnordu Kaymakaml” olarak kullanlmaya balanan bina ve yanndaki dier iki binann ina tarihi; 1893 yldr. Bu binalarn ina edildii yerde 1864 ylnda Ordu kaymakam Ethem Aa tarafndan ina edilmi bir hkmet kona bulunmaktayd. Ethem Aa bu binay izinsiz ina ettirmekten dolay soruturma da geirmiti. Ancak inaat durdurulmam ve tamamlanmt. Bu konuda Osmanl Arivi’nde bulunan 3 Austos 1864 tarihli belgenin sadeletirilmi zeti yledir:

Bucak kasabas hkmet konann eski kaymakam Edhem Aa tarafndan izinsiz olarak yaptrld ve gnderdii lyihada bildirilen eylerden dolay Trabzon’a geldiinde tahkikat yaplmas iin tevkif edilmesi ve konan eksik ksmlarnn tamamlanmas ayrca hapishaneye pencere alarak iinin svanmas hususunda dikkatli davranlarak masrafnn mal sandndan karlanmas ve mfredt defterinin gnderilmesi iin Sadaret’ten Rza Efendi’ye yaz gnderildii. (MVL. 680 / 20 1281.S.29 [3 Austos 1864)

Kaymakam Ethem Aa’nn yaptrd bu binann mr uzun srmemiti. Yine belgelerden anlald kadaryla 1887 yl Aralk aynda bina tamamen yanmt. Bu yangnda binada bulunan resmi evraklarn da yand grlmektedir. Bu konudaki 1887 tarihli belgenin zeti de u ekildedir:

Trabzon vilyetinden Dhiliye Nezretine gnderilen telgrafta, Knn-i evvelin (Aralk) Cuma gecesi saat sekiz sralarnda yanan Ordu kazas hkmet dairesinde drt bin kuru ile resmi evrakn da yand, bu sebeple yangnn k nedeninin aratrld ve zanllarn sorgusuna balandnn bildirildii. (Y.A.HUS. 209 / 21 1305.R.9 [25 Aralk 1887]

Yangndan sonra hkmet kona olarak ise imdiki Valilik binasnn olduu yerde bulunan Ali Paa kona kiralanmt. Yanan hkmet konann yerinde -Altnordu Kaymakaml’nn bulunduu yer- 1890 ylnda yeni bir bina inaatna balanmt. Bu konudaki belgenin zeti de yledir:

Ordu kazasnn yanan hkmet konayla gayet dar olan hapishanesinin hayr sahiplerinin vermi olduu altm drt bin kuru ve Ordu Kaymakam Mehmed Ali Bey’in verdii iki bin kurula hazineye hibir yk getirmeyecek olan inaatna balandnn Trabzon vilyetinden Sadaret’e bildirildii. (DH.MKT. 1733 / 7 1307.L.29 [18 Haziran 1890]

Ancak bu binann inaatnn devam ettii srada 56. Giresun Alay’nn kinci Redif Taburu’nun Ordu kazasna tanmas gndeme gelmiti. Bunun zerine kaymakamlk binas olarak dnlerek ina edilen binalar askeri binalar olarak tahsis edilmiti. Yan yana duran bu binalardan bir tanesi revir, dier ikisi misafirhane ve tabur binasdr. Bu konudaki belgenin zeti de yledir:

Askeri birliklerin yeniden dzenlenmesi ve gelitirilmesi gerei redif taburlar eski merkezinden ayrlarak baka bir kasabada ikamet ettirileceinden yeni merkez iin Ordu kazasnn geni arazileri ve bykl nedeniyle tabur merkezi yaplmaya msait olduu ve tabur binas iin yanm olan hkmet kona arsasnn uygun olduu, ayrca inaat masraflarnn da ahali tarafndan karlanaca taahht edildiinden tabur merkezinin Ordu kazasnda ikmet ettirilmesi hususunda Trabzon vilyetine emir verilmesi ve bu konuda askeriyenin grnn bildirilmesi. (DH.MKT. 2023 / 64 1310.Ca.1 [21 Kasm 1892]

Bylece kaymakamlk binalar olarak ina edilen binalarn askeriyeye devredilmesi sonucunda kiralk bir binada bulunan hkmet kona binasnn devlet adna satn alnmas gndeme gelmiti. nk kiralk bir binada uzun mddet hkmet kona olmazd ve hazineye yk getirmekteydi. Bunun zerine kaymakamlk binas olarak kullanlan Ali Paa kona ve yanndaki arsalar dnemin kaymakam Ali Rza Bey’in gayretleriyle 1892 ylnda halktan toplanan paralarla satn alnmt. Bu konudaki belgenin zeti de u ekildedir.

Ordu kazasnda hkmet dairesi olarak kulanlan ve senelik kiras alt bin kuru olan Ali Paa konann ve bitiiindeki arsalarn ahalinin yardmlar ve kaza kaymakamnn gayretleriyle satn alnarak hazine adna kayt ilemleri yapldndan ahaliye ve kaymakama Dhiliye Nezreti’nce teekkr edildii. (DH.MKT. 1980 / 44 1310.M.6 [31 Temmuz 1892]

Ayrca bu yllarda Ali Paa konann hemen yanna –imdiki Valilik binasnn olduu arsaya- 1893 bir iptidai mektep (ilkokul) ve hemen aasna Hamidiye cami ve camiye gelir getirecek dkkanlar ina edilmiti. Yine gureba (garipler ve yoksullar iin) bir hastanenin de bu civarda ina edildii belgelerden anlalmaktadr.1917 ylnda Ordu kazasna gerekletirilen Rus bombardmanlarda ise bu binalarn birou hasar grmtr. zellikle hkmet kona byk hasar almt.Net olmamakla birlikte kaymakamlk binas bu yllarda imdiki Altnordu Kaymakaml’nn olduu askeri binaya tanm ve Ordu’nun il olmasyla birlikte ilk valilik binas da bu bina olmutur.

Bu binalardan Ali Paa kona ve ilkokul binasnn 1940 yllara kadar burada ayakta olduu o yllara ait fotoraflardan anlalmaktadr. Daha sonra bunlar yklm ve yerine imdiki binalar yaplmtr..

Umuyoruz, aada Milletdz bata olmak zere bu civar en azndan o gnlerin havasnn teneffs edilebilecei alanlar haline dntrlr ve mevcut kemekeliinden kurtarlr…

Ve Ordu bylece hedefine ynelik en nemli admlardan birini daha atm olur.  

YAZARIN NCEK YAZILARI