Foto Galeri
Site ��i Arama
�ok Okunanlar
Link Bankas�
Yorumlar
Piyasalar
DOLAR
5,8011
EURO
6,4759
IMKB
0.00
Hava Durumu
Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Adnan YILDIZ
Yusuf Furtun Cinayetinin Perde Arkas
12 Nisan 2014 Cumartesi 10:57

Yusuf Furtun Cinayetinin Perde Arkas

22056Furtunzade Tccar Hac Ahmet Efendi'nin olu Yusuf Srr (Furtun), 1878 ylnda Srmene'de domu, eitimini de burada bulunan Sbyan mektebinde ve medresede tamamlamt. Ordu'ya yerlemesi ise 13 Haziran 1896 ylnda Ordu kazas Sandk Eminliine tayin olunmas nedeniyle gereklemiti. 14 Mart 1901 tarihine kadar bu grevini srdrm ve daha sonra Ordu kazas Sertahsildarl grevine atanmt. Bu grevindeki baarlarndan dolay 25 Aralk 1901 tarihinde nc rtbe ile dllendirilmitir. 20 Ekim 1901 tarihinden itibaren ise Ordu kazas Tahsilat Mfettilii grevine atanm ve istifa ettii 24 Mart 1904 tarihine kadar bu grevini srdrmtr[1].

Yusuf Srr Bey, memuriyetten istifa ettikten sonra bir sre ticari ve siyasi faaliyetlerle megul olmu ve daha sonra 1914-1926 yllar arasnda Ordu Belediye Bakanl grevini yrtmtr. Gnmze kadar Ordu'da en uzun sre belediye bakanl yapan isimdir. zellikle Birinci Dnya Sava yllarnda Trabzon'dan Ordu'ya snan muhacirlerin isknnda ve iaesinin temininde makamn Ordu’ya tam olan Trabzon Valisi Cemal Azmi Bey’le birlikte olaanst mcadeleler vermitir. Ayrca Milli Mcadele ierisinde de aktif olarak yer alm ve 1919 ylnda Topal Osman'la birlikte ttihat olmakla ve blgede bir Kuvve-i Milliye tekil etmeye almakla sulanm, hakknda raporlar oluturulmutur. Nitekim Yusuf Bey bu yllarda "Trabzon Muhafaza-i Hukuku Milliye Cemiyeti Ordu ubesi " idare heyetinde grev yapmaktayd. Daha sonrasnda ise Cumhuriyet Halk Frkas Ordu l Bakanl grevini de yerine getirmitir. Ancak, Ordu mebusu Recai Bey'le yaad siyasi rekabetten dolay Halk Frkas'ndan ayrlm ve 1924 ylnda Terakkiperver Cumhuriyet Frkas'nn Ordu il tekilatnn oluturulmasnda yer alarak bakanln stlenmitir. Bu frkann 1925 ylnda kapatlmas sonrasnda ise 1926 ylnda belediye bakanl grevini de brakm ve ticari faaliyetlerine ynelmitir. Bir cinayet sonucu hayatn kaybettii 1930 ylna kadar da byle devam etmiti.

Yusuf Furtun, 20 Austos 1930 tarihinde bir ikindi vakti vurulmutu. Cinayet ertesi gnk Gzelordu gazetesinde u ekilde haber yaplmtr.

Telefonda ge vakit aldmz bir habere gre, dn ikindi vakitleri, mbadillerden Dilaver Bey ile Furtunzade Yusuf Bey arasnda arazi yznden zuhur eden mnazaa(tartma) neticesinde, Dilaver bey hamil olduu (tad) tabancay ekerek Yusuf Bey’e el ate etmi, kan kurunlardan ikisi mumaileyhin (Yusuf Bey’in) kalbinin zerine isabet etmitir. Katil doruca polis karakoluna komu ve dairenin kapsna yaklanca tabancay sokaa frlattktan sonra teslim olmutur.

Yusuf Bey hastaneye naklolunduktan bir saat sonra gzlerini fani dnyaya ebediyen kapamtr.

Merhum birok seneler ehrimiz belediye riyasetinde(bakanlnda) bulunmu iyilii sever, ar bal mert olu mert bir insand. Akraba ve evlatlarnn kederlerine itirak eder, merhuma Cenab Haktan rahmet ve mafiret dileriz.”[2]

Gazetenin haberinden anlalaca zere Yusuf Bey bir arazi anlamazl sonucunda hayatn kaybetmiti.

Cinayetin asl nedeni bir usulszlkt. Hem Resneli Dilaver ve hem de Yusuf Furtun bu usulszln kurban olmulard. yle ki; Ordu'ya g ettirilmi bir mbadil olan Resneli Dilaver'e 1928 ylnda iskn kanunu gerei bir fndk bahesi tahsis edilmiti. Dilaver de bu araziyi hakl olarak kendi arazisi bilip ilemeye ve bakmn yapmaya balamt. Ama valilik tarafndan oluturulan komisyon bu arazinin tapusunu kendisine vermemiti. Aradan iki yl getikten sonra ise bu arazi Dilaver'den alnarak bir baka mbadil (mbadil olmad da syleniyor) olan Kesriyeli Recai adl birisine verilmeye allyordu. Yusuf Furtun ise yediemin tayin edilmiti. Yani gerek sahibi ortaya kana kadar tartmal arazi Yusuf Furtun'da emaneten kalacak ve daha sonra gerek hak sahibine teslim edilecekti.

Bu duruma kar kan Resneli Dilaver ise hakkn aramak iin Dahiliye Vekaletine (ileri Bakanl) durumu bildirerek itiraz etmi ve Dahiliye Vekaleti de Ordu Valiliine emir vererek bu hakszln dzeltilmesini ve tapusunun Dilaver'e verilmesini bildirmiti. Ancak bu emir Ordu Valilii tarafndan yok saylm ve uygulanmamt. Bunun zerine Resneli, Vali Ali Kemali Akst', Belediye Bakan Kalfazade Ahmet Rfat Bey'i, Kesriyeli Recai'yi ve Yusuf Furtun'u ldrmeyi kafasna koymu ve takibe balamt. nce valiyi vurmay planlam ancak baaramamt. Recai ise Ordu'dan kamt. Olayda hibir suu olmad gzken Yusuf Bey ise kurtulamamt.

Yusuf Bey'in lm Ordu'da byk bir infial uyandrmt. Halk olay nleyemedii iin polise saldrm, bir hafta boyunca yas tutulmu hatta kahvelerde oyun dahi oynanmamt.

Olayn birinci derece sorumlusu olarak Vali Ali Kemali Bey gsterilmekteydi. Nitekim bu olaydan hemen nce tayininin Erzincan'a km olmas olay sonrasnda bu yndeki ayialar iyice artmt. Mesela 3 Eyll 1930 tarihli Gzelordu gazetesinde bu konuda verilen haber u ekildedir.

Furtunzade Yusuf Bey’in hadise-i katli (ldrl olay) hakknda etrafnda yalan yanl bir takm ayialar deveran etmektedir. Vilayet makamnca gya katilin hakk teslim edilmediinden messif (zc) vakaya meydan verilmi. Halbuki devairi aidiyesi (ilgili daireler) bu bapta kanunu dairesince muamele ifa etmilerdir. Muhakeme safahat, efkar tenvir (aydnlannca) ifademizi teyit edecektir.

Nitekim Resneli de 14 Eyll tarihinde kt ilk durumada hep valiyi sulamt. 18 Eyll 1930 tarihli Gzelordu gazetesinde yer alan bu duruma bilgilerinin sadeletirilmi hali u ekildedir.

“DLAVER ADALET HUZURUNDA HESAP VERYOR

Yusuf Bey’in katili Dilaver’in muhakemesine 14 Eyll Pazar gn ar ceza mahkemesinde balanmtr. Youn bir halk kitlesi erken saatlerde adliye binas nnde toplanmt. Saat 10’da sulu getirildi ve sank sandalyesine oturtuldu. Halk salona girmek iin sabrszlanyordu. Dinleyici sralar ve salonun dier ksmlar dolmutu. Bu arada sank kalem katla megul oluyordu.

Mahkeme heyeti yerlerini aldlar. Sann kimlik tespiti yapldktan sonra zabt ve keif tutanaklar okundu. Sank dikkatle dinliyordu. Sz sras kendine geldiinde, elinde tuttuu savunmasn okudu. Sank edebi bir ekilde yazlan savunmasnda, iledii sua Vali Ali Kemali’nin (Akst) sebebiyet verdiini ve kendisi mahkemede bulunmad srece sorulan sorulara cevap vermeyeceini sylyordu.

Sank ayn zamanda valilikte bulunan dosyalarn ve ektii telgraf suretlerinin mahkemede incelenmesini de talep ediyordu.

Reis Bey’in (Mahkeme Bakan);

-Sras geldike o ynn dnrz. imdi sorularma cevap ver ynndeki uyars zerine Sank, not kymetinde olan iddiasn unutarak cevap vermeye balad.

Sank, borlanma kanunu gereince ald fndk bahesi aka kendi hakk iken gasp olunduunu ve sz konusu bahede altrd ameleye olan borlarndan dolay cinayet gn fazlaca sktn uzun uzadya anlattktan sonra bir a dkkan (lokanta) itii srada Yusuf Bey’in oradan gemekte olduunu grmesi zerine arkasndan yetiip elli lira istediini ancak bu yzden hakarete uradn syleyerek:

-Gzlerim karard kendimi kaybettim…Aklm bama hapishanede geldi, dedi.

Reis Bey’in;

-Peki Yusuf Bey’i kim ldrd? Sorusuna ise cevaben;

-Allah bilir. Dedi.

Bahenin tapusunun olup olmad sorusuna da;

Sarfettiim emekler, dktm emekler tapudur. Cevabn verdi.

Yusuf Bey’in avukat Hamdi Bey ise cinayetin planlanarak ilendiini syledi ve be ahit gsterdi. Bunun zerine mahkeme, valilikteki evrak dosyalar ile ekilen suretlerinin grlmesine ve ahitlerin dinlenmesine karar vererek mahkemeyi 24 Eyll tarihine erteledi.”

Bu durumalardan sonra Resneli, gvenlii olmad gerekesiyle baka hapishanelere gnderilmi ve yarglamann tamamlanmas sonucunda 24 yla mahkum olmutu. Ailesine ise bir baka ilde arazi tahsisi yaplm oraya yerletirilmiti. Hapiste bulunduu srada da hakknn geri verilmesi ve olayn derinlemesine aratrlmas ynnde bir dilekeyi meclise gndermiti. Bu dileke 1940 ylnda genel kurulda tartlmtr. Tartmalarda sz alanlardan biri de Ordu milletvekili Hamdi arlan'd. Olayn meclis tutanaklarna yansm bir blmnn sadeletirilmi hali u ekildedir.

"…HAMD ARLAN-(Ordu)

Bendeniz Ordu mebusu sfat ile arkadamz Nzm beyin suallerine cevap verebilirim. Fakat mazbata yazar sfat ile bu suallere cevap vermeme imkn yoktur. Arzettiim gibi Ordu mebusu sfat ile arkadamn suallerine ayr ayr cevab verebilirim. nk hdise o memlekette, yanmda cereyan etmitir. Bu itibarla bu suallere cevap verebilmek imkn elde edilmi olabilir. Yoksa bu buyurduklar eye imkn var mdr, nereden renip de nereden cevap vereceim? imdi suallerine cevap vereyim: Resneli Dilver basit iskn suretiyle kendisine gsterilen yeri imara balam. Fakat vali kendisine bu yeri...

AL ZIRH (Rize) — Vali kimdir?

HAMD ARLAN (Devamla) — Ali Kemali ismindeki vali, bu yeri kendisine vermee taraftar olmam. Aralarnda ok uzun boylu mnakaalar devam etmi, ihtilflar devam etmi, en nihayet Dahiliye Vekleti'nden kartm olduu bir emirle kendisine tahsis edilen yerin verilmesini tekrar istemi. Fakat vali yine vermemi. Bu sefer vali bu yeri Recai isminde dier bir mbadile vermitir.

Hatta bu mbadili vurmu filn gibi szler gemitir amma hdise byle olmamtr. Halk Partisi ve belediye reisi olan zat vurmutur. Orduda birok cinayetler olmutur fakat bylesi bir daha yaanmamtr. Bu yer Recai isminde bir zata verilmi, amma Dilverin hakk nce gelirmi, Recai mstahak deilmi. Bunlar iskna ait eylerdir. Bunlar hakknda uzun boylu aklamalarda bulunmaa lzum yoktur. lk nce tahsis muamelesi yaplyor, tefviz edilip braklyor, ondan sonra tapu tarafndan tescil ediliyor. Bu muameleler senelere srer. te Dilver, kendisine vaktile tahsis edilen ve fakat tescili yaplamayan bu tarlann kendisine aid olduunu ileri srm ve bir gn hem valiyi, hem belediye reisini ve hem de bu bahenin mahsuln yediemin sfat ile toplamaya grevlendirilen Yusuf Bey'i vurmay kasdetmi, tabancasn alm, bu ahs takibe balam. Valiyi grm, nne polis km, Recai Bey zaten kam, en nihayet bu ite dorudan doruya adaletin eli sfat ile kim hak etmi ise hakkn ona vermekle sorumlu olan zavall bir vatanda yolun ortasnda, Karada tabancasn ekmi, bir defa ate etmi, yere sermi, ayaa kalkp, yeter dedii zaman, daha lmedin mi, demi bir daha atm, jandarma polis kam, adam tabancas elinde polis karakoluna gitmi, maalesef karakoldaki polisler bile kam, orada, ben size saldrmaya deil teslim olmaya geldim, demi.

Yusuf Bey orada ok sevilmi, ilk Mdafaa-i Hukuk tekiltn yapm, Halk Partisi'nin temsilcisi bir adamdr. Gnlerce matemi tutulmu, bir hafta kahvelerde tavla bile oynanmam, hatta polise saldrda bulunulmu, memlekette mhim bir polisiye olay meydana gelmitir. Dilver gvenlik nlemleri altnda muhakeme edilmi, 24 seneye mahkm olmutur. Orada ikameti de artk doru grlmemi, Tokad'a, Ankara'ya, Ktahya'ya nakledilmi, bu suretle hdise bitmitir. Biz, ii arzettiim kanaldan deil, Shhat Vekleti'nin vermi olduu karara gre, balangta hakszlk yaplmsa da daha sonra kendisine bir yer tahsis edilmesini uygun grdk. Bundan dolay ortada muamelenin belirlenmesine yer yoktur. Recai'ye tahsis edilen maln iadesi hakkndaki dava bugn grlmektedir. Bu, sonunda kanunu bir meseledir, tamamlanacaktr. Asl ortada madur olan Yusuf isminde bir vatandatr. Dilver en nihayet orada iskn edilmemi de baka yerde iskn edilmitir. Bu bakmdan hakszlk, Nzm Poroy arkadamn dedii gibi, bytlecek mahiyette deildir.

SMAL KEMAL ALPSAR (orum) — Vali ne olmu?

HAMD ARLAN (Ordu) — Onu kaldrdlar.

DURAK SAKARYA (Gmhane) — O kadar m? Asl sulu vali, bu kadar sua sebebiyet veren o.

NZIM POROY (Tokad) — Bendeniz, zaten bu meselenin arzuhal encmeni ile grlmeye uygun bir mesele olmadn kendim syledim. Arzuhal encmeni ile grme balatmak arzusunu sergilemedim. Bey arkadamzn bilgileri varm, ltuf buyurdular, aydnlandk. Yalnz, Nzm Poroy'un dedii gibi, mesele bytlecek mahiyette deildir, demesi beni rencide etti. Rencide kelimesi belki zntm ifade bile edemez. Arkadalar, iki tarla birine veriliyor, tapuya kaydedilmiyor, niin? Usul varm, falanm. Elinden kolayca alyorlar, niin? Hakk olmayan birisine vermek iin. Elinden alnan bu adam sene alyor, para ve emek sarfediyor. Bu durum zerine korkuya kaplyor, birisini ldryor. Tabi bu, menfur bir harekettir. Birini ldryor ve kendisi de berbat oluyor. Bytlecek mesele bu olmaz da hangisi olur? arzuhal encmeninden geiyor. Bu encmendeki arkadalar, bunu niye soru konusu kabul etmediler, diye zntm ifade ettim. Arzuhal encmeni, birok meselede olduu gibi, bu meselede de mutlu ve mesut. Davran belirmeye yer yoktur, diyor. Dilver madurdur amma kendisine u tarlalar verilmi ve mesele hallolunmutur, diye ii tatl bir karara balamtr. Bu karar meclisinizden gemi, tasvibinize bakar bir duruma gelmitir. Bu feci hdise ne ekilde olmu, inceleme yaplm mdr, diye Meclisi li incelemek istemez mi?

RASH KAPLAN (Antalya) — Mevzu, ikyet mevzuudur. Adam ikyet ediyor, basit iskn adi suretiyle bana verilen bu yeri vali geri ald, mbadil olmayan Recai adnda birine verdi, diyor. Arzuhal encmeninin asl zellii, anayasamza gre, ikyet encmenidir. Mademki ortada bir ikyet vardr, encmenin bunu aratrmas lzmdr. Vali ile Recai'nin yapm olduu haksz davrantan dolay encmen aratrma ve mazbata yapm mdr? Bunu soruyorum.

HAMD ARLAN(Ordu) — Shhat Vekleti bu ahs hakknda yaplan haksz muameleden bahsediyor ve bunun da dzeltildiini resmen encmene bildiriyor. Fakat Recai'ye bu yerin haksz olarak verildiinden ve mutlaka kanunen alnmas lzm geldiinden bahsedilmek suretiyle ortaya atlan iddia en nihayet bir dava mevzuudur. Bu da mahkemeye aksetmitir. Bundan dolay mahkeme hakikaten neticede Recai'ye tahsis edilen yeri, haksz olarak tahsis edildiine kanaat getirirse, ondan alarak Hazine'ye verir. Fakat hakszla maruz kald iddia edilen Dilver'e (bir baka ilde) yer verilmek suretiyle hakszl giderilmitir.

RASH KAPLAN (Antalya) — Fakat hakszlk yznden adam mahvolmu, katil olmu.

HAMD ARLAN (Devamla)— Amma katilin ailesi de hakkn almtr.

BAKAN — Baka gr yoktur. Mazbatay yksek oyunuza arz ediyorum. Kabul edenler

Etmeyenler . Kabul edilmitir.

DURAK SAKARYA ( Gmhane ) — Neyi kabul ediyoruz." .[3]

Bu grmelerden de anlalaca zere Yusuf Furtun cinayetinin perde arkasnda bir devlet kurumu olan Valiliin usulszl grlmektedir. Ne acdr ki, bu usulszlk Ordu tarihinde iz brakm bir ahsiyet olan Yusuf Furtun'un hayatna mal olmu ayrca ata yurdundan ge zorlanmas nedeniyle hayat kararm bir mbadil olan Resneli Dilaver'in de hayatn bir kez daha karartmtr.

Ordu tarihinin kara bir lekesi olan bu olay burada deerlendirmemizin nedeni ise Yusuf Furtun'un Ordu tarihinde nemli bir yer igal etmesi dolaysyla bugne kadar pek bilinmeyen ldrlme nedeni hakknda yaygnlaan baz ayialarn aa kavuturulmas amaldr. nk ayialar zerine ina edilen tarih de ayial olacaktr.

Dipnot:

[1] BOA, DH.SAD, 127/93

[2] Gzelordu, 21 Austos 1930, s.2

[3] TBMM Tutanaklar, 67. ctima, 14 Haziran 1940

Ordu yakn tarihinden bir kesit
GRHAN .
Elinize ve emeinize salk. Gzel bir yaz olmu.
28 Ekim 2018 Pazar 07:17
YAZARIN NCEK YAZILARI