Foto Galeri
Site ��i Arama
�ok Okunanlar
Link Bankas�
Yorumlar
Piyasalar
DOLAR
5,7529
EURO
6,3814
IMKB
0.00
Hava Durumu
Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Adnan YILDIZ
SOYTARIOLU SMAL
03 Kasm 2013 Pazar 12:33


Osmanlnn son yllarnda iine dt buhrann neticelerinden biri olarak memleketin her yannda ekya faaliyetlerinin artt grlmektedir. Dolaysyla Ordu kazasnda da durum pek farkl deildi.21773

Daverolu, eyholu, Taktakolu Hasan, Hacolu Hakk, Grc Ali, Grc Sleyman, Grc Copolu Osman, Apa olu Ohannes, Serop, Kirkor, Topuzolu, Meletliolu, Davutolu, Gpr, stanbulluolu Ramiz, Hekimolu ve Soytarolu gibi isimler Osmanlnn son yllarnda Ordu kazas topraklarnda faaliyet gsteren balca ekyalard.

Dnemin artlarnda Ordu topraklarnda ortaya km olan bu ekyalardan, Hekimolu ve Soytarolu ise halk arasnda ve yazl kaynaklarda nemli bir yer tutmaktadr. Bu yzden kaynaklarda yer alan bu bilgilerin derlenip bir btn olarak ortaya konmas, Ordu ilinin sosyal ve folklorik tarihinin paralarnn ortaya konmas olacaktr.

Bu amalarla Hekimolu ile ilgili bugne kadar yaplan almalarda birok nemli bilgi ortaya konmutur.[1] Ancak Soytarolu konusunda ise henz kapsaml bilgilere sahip deiliz. Halbuki Soytarolu, Ordu kazasn ve devletin birimlerini en fazla megul eden ekyadr. Dnemin szl kaynaklar, gazeteleri ve dier eserlerinde bunu grmek mmkndr. Bu yzden bizler de bu kaynaklardan elde edebildiimiz bilgilerin nda Soytarolu’nu ortaya koymaya alacaz.

Ekyalktan nce Soytarolu ve Ramazan Ky

Soytarolu (nam- dier Kadolu) smail, Perembe ilesinin Ramazan kynde domutu. Doum tarihi tam olarak bilinmemektedir. Ancak 1987 ylnda Yumruta kynde yaplan derleme almalarnda 84 yanda olan erif Ylmaz (Kasap erif), Soytarolu’nun askerde olduu yllarda kendisinin 13 yanda olduunu belirtmektedir.[2] Bu durumda Soytarolu’nun doum tarihi 1880’li yllar olmaldr.

Ramazan ky ise bu yllarda birok aclar ekerek memleketlerini terk etmi olan Acaral Mslman muhacirlerin de yerletirildii bir kyd. Bylece Ordu kazasnn btnnde olduu gibi Ramazan kynde de zaten dar olan topraklar iyice daralm ve geinmek daha da zorlamt. Bylesi bir ortamda muhacirler yeni yerlerinde tutunabilmek, yerli halk ise ellerinde olanlar kaybetmemek iin mcadele vermekteydi. Ancak muhacirler bu konuda biraz daha anslyd. nk yerletirildikleri mevkilere ok ksa bir zamanda okul, cami, deirmen gibi her trl hizmet gtrlmt.[3] Ancak yerli halkn yaad yerler yllarca bu hizmetlerden mahrum braklmt. Bunlarn yannda, muhacirlerin blgeye yerlemesini salam olan rksulu Ali Paa’dan cesaret alan baz muhacir beylerinin ve onlarn himayesinde olan ekyalarn basklar da yerli halkla benzer kltr ve ayn dine mensup muhacirler arasnda husumet olumasna neden olmaktayd.[4]

Kyn yerlilerinden olan Soytarolu byle bir zamanda aabeyi mer’le birlikte askere gitmiti. Evliydi. Birinci Dnya Harbi’nde Ruslara kar savat da sylenmektedir.[5] Ancak daha sonra askerlii bitmeden kyne dnmt. Askerden dn nedeni ise bir rivayete gre; “Soytarolu smail askerdeyken ona bir mektup gnderiliyor. Mektupta, “Muhacirlerden birileri karna musallat oldu, acele gel” yazarm. Bu ekilde tam kere mektup gnderilmi. Komutan mektuplar Soytarolu’na vermiyor. nc mektup gelince komutan dayanamayp “Olum git u meseleni hallet” diyerek Soytarolu’nu gnderiyor.” [6]

Dier bir rivayete gre de; “Soytarolu smail Aa asker olup vatani hizmetini yapmakta iken kendi kynde olan irkin bir hadise onu pek zm, kendisi asker olduu halde memleketinde kendine yaplan bu hareket ona ok dokunduu gibi memleketine gelmek iin komutanndan izin istemiti. Komutan smail aaya izin vermemiti. zin alamaynca smail Aa artk askerlikten firar edip silah ile kamaya karar veriyor. Ve bir gece firar edip memleketi olan Ordu’nun yolunu tutuyor.” [7]

Daa k

21774Soytarolu kyne geldikten bir mddet sonra kyn bekisi oluyor ve muhacir beyleriyle ilk kapmas da bir dnde yaanyordu.[8] Bu olay bymeden yattrlmt. Ancak Soytarolu’nun balarna bela olacan anlayan muhacir beyleri, dn dnnde bir derede pusu kurmulard. kan atmada Soytarolu’nun arkada 17 yandaki sa ldrlm, Soytarolu da topuundan vurulmutu.

Bu olaydan sonra Soytarolu, Bolaman dalarnn yolunu tutmutu. Bir yla yakn da hi kye gelmeden dalarda gezmiti. Habercileri vastasyla kyde olup bitenleri de devaml takip etmekteydi. Ancak kyde olanlara daha fazla dayanamam olmal ki, bir akam alt arkada ile birlikte kyne gelmiti. Yanndaki arkadalarndan biri daha sonraki yllarda da beraber olacaklar Krt Hasan’d. lk vukuat olarak aralarnda nceden husumet bulunan muhacir Kmil’i ve Kmil’in arkada olan Yusuf’u, Yamurlar denilen yerde ldrmlerdi. lenlerden Yusuf ayn zamanda Soytarolu’nun ocukluk arkadayd. Kyden ve civar yerlerden bu olay duyan baz kiiler ise Soytarolu’nun etrafnda toplanmaya balamt. Bu arada hem Kamil’e hem de Soytarolu’na trkler de yaklmaktayd.

Kamil’in belinde Alman bombas

Kamil’im naslm adam vurmas

smail dedikleri gzel bir uak

Bir omuzdan bir omuza binbir fiek

Kamil’im Kamil’im aslan Kamil’im

Sulu grgen dibine yaslan Kamil’im [9]

Soytarolu daha sonra yannda toplanan elli-altm kiiyle birlikte Milli Mcadele ierisinde yer alm, Samsun civarnda Rum etelerle atm ve onlara byk kayplar verdirmiti. Bu kahramanl, Emrullah Nutku’nun 1973 ylnda yazd “Denizden Sesler Geliyor” adl romannda da anlatlmaktadr. Ancak bir mddet sonra yine ekyala balam ve ldrlene kadar zellikle muhacir kylerine basknlar dzenlemi ve yamalamt. Birok kiiyi daa kaldrmt. Kuatld anlarda kan atmalarda ise baz askerler de ehit olmutu.[10] Bu yzden l veya diri yakalanmas iin hkmet takibine alnmt.

Mutasarrf Faik Bey ve Topal Osman’n Teebbsleri

Soytarolu’nun teslim olmasn salamak ve bylece cezasn hafifletmek amacyla, ilk olarak 1921 ylnda Ordu Mutasarrf (Valisi) olan Ahmet Faik (Gnday) devreye girmi ve Soytarolu’na grmek iin haber salmt. Ama ayn gn grevinden ayrld iin bu grme gerekleememiti. Ahmet Faik Bey hatralarnda bu durumu yle anlatmaktadr.

“…Soytarolu’nun etesi hakknda takibat yaptrdm. ete efradnn kimler olduunu ve ka kiiden ibaret olduunu tespit ettirdim ve nihayet Soytarolu’na haber gnderdim. Senin yapmaya altn ii hkmet yapt. Hibir tane Grc ak (ekya) kalmad. Senin babo dolamana lzum kalmamtr. Senin Trk milletine yaptn hizmetler gzmzn nndedir. Seni himaye etmek ve elimden geleni yapmak kararndaym. Teslim olduun takdirde af demek olan tecile tabi tutulmanz iin icap eden her yardm yapacam. Bu ilerden evvel bir gece Ordu’ya gel, benim ile gr bundan sonra yapacanz muameleyi tayin ederiz eklinde haber gnderdim ve gelecei gn tespit ederek cevap verdi. Gnnde de Boztepe kyne gelerek bana gelmek iin geceyi bekliyordu. Halbuki o gn ben mutasarrflktan istifa etmitim. Soytarolu’na “Artk grmekte bir fayda kalmamtr” tarznda haber yolladm…”[11]

Ahmet Faik Bey’in 2 Austos 1921 tarihinde gerekletirdii bu teebbs baarl olmaynca daha sonra Topal Osman da devreye girmi ve Soytarolu ile grmt. Topal Osman’n milislerinden biri bu grmeyi yle anlatmaktadr:

“… Jandarmalar emir almlar, l veya diri olarak (Soytarolu’nu) teslim almak iin amansz bir ekilde onu takip ediyorlar. O sralarda Osman Aa da izinli olarak Giresun’a gelmiti. Aa, Soytarolu smail Aaya haber gnderdi. “Benim yanma gelsin, onu affettireceim” diye sz vermiti. O da Osman Aa’ya gvenip doru yanna geldi. Bir gn biz birka arkadala gazinoda otururken gazinoya geldiler. 7-8 kii gazinoya girdiler. erde yle bir dolap oturmadan darya ktlar. Arkadalarnn bir ksm da darda bekliyorlard. Pelerinden ben de dar kp, baktm. Hibir yerde oturmadan gittiler. Osman Aa Ankara ile muhabere yapm, smail Aann affn istemi. Fakat suu byk olduu iin hkmet onu affetmemiti. Cezas byk olduu iin cezasn ekecek, idam edilecekti…

Osman Aa bu Soytarolu smail Aaya affedilemeyeceini anlatm ve serbest olduunu da ona bildirmiti. smail Aa da Osman Aa’ya Allahasmarladk deyip Giresun’dan ekip gitti. Daha sonra hkmet smail Aay sk sk takibe girimiti.” [12]

Mutasarrf Rfat (Vona) Bey’in Esir Edilmesi

Topal Osman’n teebbsleri de baarl olmaynca tekrar amba-Mesudiye civarndaki yaylalara kan Soytarolu’nu yakalamak iin, 1338 (1922) yl ilkbaharnda ebinkarahisar Jandarma mfrezesi takibe balamt. Tabur’un banda ise yine Perembeli (Vonal) olan ebinkarahisar Mutasarrf Rfat (Vona) vard. Soytarolu mfrezeyi amba yaylasnda pusuya drmt. kan atmada liva doktoru ile birlikte 10 kii vurulmu, mutasarrfla birlikte takip mfrezesinin bir ksm da esir alnmt. Mutasarrfn esir edildiini duyan ebinkarahisar Tahrirat Mdr Ragp Bey ise tabancayla kendini vurarak intihar etmiti. Bu intiharn baka bir nedenin olup olmad ise anlalamamtr. Soytarolu esir ettii Jandarma kumandanna ve Mutasarrf Rfat Bey’e ok iyi davranm ve bir mddet sonra da serbest brakmt. Bu olay zerine Rfat Bey grevinden alnmtr.[13]

Soytarolu smail’in Yakalanmas ve ldrlmesi

Hkmet, ebinkarahisar Jandarma Mfrezesi’nin baarszlndan sonra Soytarolu’nun yakalanmas iin Seyyar Jandarma Taburunu grevlendirmiti. Birlik, kararghn Erbaa’ya kurmutu. Bu arada Ordu’dan da jandarmalar yola karlmt. Soytarolu zellikle yayla civarlarnda aranyordu. Soytarolu’nun yannda ise be-on adamndan baka kimse kalmamt.

Soytarolu’nun sk takibe alnd bugnlerde konu, Canik Milletvekili Ahmet Hamdi (Yalman) tarafndan 13 ubat 1923 tarihinde bir soru nergesiyle meclise de tanmt. Ancak bu nergenin grlp grlmediine dair meclis zabtlarnda herhangi bir kayt bulunmamaktadr. A. Hamdi Bey bu nergesinde ileri Bakanlna, “Ordu livas dahilinde faaliyet gstermekte iken Giresun'da devlete snan aki Soytarolu ve avanesine ne ilem yaplmtr?”[14] diye sormaktayd. Hamdi Bey’in nergesinde bahsettii, Giresun’da devlete snma meselesi ise zannediyoruz yukarda belirttiimiz, Topal Osman’n Soytarolu ile grmesi olmaldr.

Bu arada Soytarolu da iyice sktrlmt. Bulunduu yer hakknda askerlere devaml ihbarlar yaplmaktayd. Bu ihbarlar sonucunda Soytarolu’nun bazen Giresun’un Elmal ky civarnda bazen de amba’nda dolat anlalmaktayd. En son olarak da Mesudiye’nin Yeveli kynde olduu ihbar edilmiti. Bunun zerine Soytarolu Yeveli kynde kald evde sktrlm ve yanndakilerle birlikte teslim alnmt.

O yllar hatrladn syleyen ve kendisi Batum muhaciri olan Kasmolu Hsn ner, bir mlakatta, Soytarolu’nun yakalan ann yle anlatmaktadr.

“… Soytarolu amba’nda milletin maln kestirip ziyafet veriyordu. Krt Hasan (Soytarolu’nun arkada)babamdaki yamlar(at yamurluu) duymu. nce filinta tfei istedi babamdan, verdi. Bacnolu Ahmet Beyin hediye ettii eyeri de ald. nc gnn sabah 300 asker geldi. 9 ekya kap (Krt Hasan ve yanndakiler) Soytarolu’nun esas kafilesine katld. Ekyalarn ardndan askerler de kyden ayrlnca, biz orada durmadk. Ankara’dan gelen bir yzba amcama gelip Soytarolu’nu takip etmek iin klavuzluk yapmasn istedi. […] adl bir klavuz verdiler yanna. Giresun’un Elmal adl bir muhacir kynde, Soytarolu’nu 9 adam ve bir kadn ile izini buldular. Pelerinde 45 asker var. Ekyann plan amba yaylasndan, Beytam’na oradan da Melet’e(Mesudiye) kamak. amba’nda bekilik yapan […] adl kiiye sorup, Soytarolu’nun amba’nda ... .Aa’nn bekilerinin yannda kaldklarn rendiler. Sabaha kar evden kmlar. Yeveli kynn bir mahallesinde olduklarn renmiler[…]adl birinden. Bu ahs ile bir pusulaya teslim olmasn yazp gndermiler. O da geri haber yollam ve yle demi; “Daha aym imedim, bitirince balarm harbe!” Bunun zerine yzba ate etmelerini emretmi askerlere. Ulubeyli bir askere evin arkasndan dolap evi yakmas talimatn vermi. Asker de bir paavrayla evi tututurunca, ierisindeki ekyalar teslim olmay kabul etmiler.5 ekya ile 1 kadn varm aralarnda.” [15]

Hsn ner’in anlatmlarna gre bu ekilde yakalanan Soytarolu, adalete teslim edilmek zere Ordu’ya getiriliyordu. 16-17 Mart 1339 (1923) gecesi Ulubey’de dinlenmek iin mola verilmiti. Ancak ayn gece Ulubey’den ekilen telgrafta, Soytarolu’nun kamaya teebbs ettii ve yannda bulunan arkada Davutolu Halil’le birlikte ldrld haberi Ordu’ya ulamt. Bu haber “Son Haber” olarak dnemin Ordu Gazetelerinde de yaynlanmt.[16] Baka bir rivayete gre ise, Soytarolu’nun ve Davutolu’nun aslnda kama teebbsnn olmad ve yolda mola esnasnda uyurken muhacir iki asker tarafndan ldrld de dilden dile dolamaktayd.[17]

17 Mart Cumartesi gn ise ok sayda insan Ordu’nun Ulubey yolu zerinde bulunan elebiolu mevkiinde beklemeye balamlard. nk Soytarolu ve Davutolu Halil’in cesetleri Ordu’ya getiriliyordu. Bir mddet sonra jandarmalar grnmt. Cesetler ise atlarn zerine yan yatrlmt. Bu vaziyette halkn arasndan geilmi ve hkmet konana kadar gidilmiti. Daha sonra Soytarolu ve Davutolu burada da tehir edilmeye devam edilmiti.[18]

Ve bylece Soytarolu Ordu tarihinin sayfalar arasnda da yerini almt.

Dipnotlar

[1] Hekimolu ile ilgili Osmanl belgelerine dayal en kapsaml aratrma Ayhan YKSEL tarafndan yaplmtr. Bkz. Ayhan Yksel, Dou Karadeniz Aratrmalar,“nl Ekya Hekimolu brahim le lgili Yeni Bilgiler”, stanbul 2005, s.139

[2] Yaar Kk, Dou Karadeniz Blgesi Ekya ve Kabadaylar:Trkler-Destanlar, Trabzon 2006, s. 162

[3] BOA; .DH, 1009/79703

[4] Sleyman Beyolu, ki Devir Bir nsan: Ahmet Faik Gnday ve Hatralar, stanbul 2011, s.404

[5] Kk, a.g.e. s.162

[6] Kk, a.g.e. s.162

[7] Mehmet akir Sarbayraktarolu, Osman Aa ve Giresun Uaklar Konuuyor, stanbul 1975, s. 195

[8] Soytarolu’na isnat edilen vukuatlar dnemin Ordu Gazetelerinde yaynlanmtr. Geni bilgi iin bkz. Stk ebi, Ordu ehri Hakknda Derlemeler ve Hatralar, stanbul 2000, s. 283

[9] Bu trklerden bazlar Soytarolu’nun kz kardei Hanife Aydn’dan 1987 ylnda derlenmitir. Geni bilgi iin bkz; Kk, a.g.e, s.165

[10] Soytarolu’na isnat edilen vukuatlar dnemin Ordu Gazetelerinde yaynlanmtr. Geni bilgi iin bkz. Stk ebi, Ordu ehri Hakknda Derlemeler ve Hatralar, stanbul 2000, s. 283

[11] Sleyman Beyolu, a.g.e, s.404

[12] Sarbayraktarolu, a.g.e, s. 195

[13] Hasan Tahsin Okutan, ebinkarhisar ve Civar Corafya, Tarih, Kltr Folklor, Giresun 1949, s, 215

[14] BCA, 666/30.10.0.0

[15]Bu mlakat, Hikmet PALA tarafndan, 19 Austos 2003 tarihinde Hsn ner’in amba’ndaki evinde gerekletirilmi ve kaydedilmitir. Mlakatta Hsn ner, 1902 doumlu olduunu belirtmesinin yannda, Soytarolu’nun yakaland (1923) ylnda 10-15 yanda olduunu sylemektedir. Bu duruma gre Hsn ner yan yanl hatrlyor olabilir. Ama verdii bilgilerde Soytarolu’nun yakaland an ve isimleri iyi hatrlad da ortadadr. Hsn ner’in belirttii isimler tarafmzdan silinerek noktal olarak verilmitir. Henz yaynlanmam bu almasn bizimle paylaan Hikmet PALA’ya teekkr ediyoruz.

[16] Stk ebi, Ordu ehri Hakknda Derlemeler Hatralar, stanbul 2000, s. 284

[17]Hikmet Pala tarafndan derlenmi mlakatta Hsn ner, Soytarolu’nun ldrlmesini de “Ordu’ya doru askerler Soytarolu ve ekyalar getirirlerken, Ulubey’de bir handa,2 tane muhacir asker, Soytarolu ve erkez Halil’i uyandrp vurmular.” olarak anlatmaktadr.

[18] ebi, a.g.e, s.284

YAZARIN NCEK YAZILARI