Foto Galeri
Site ��i Arama
�ok Okunanlar
Link Bankas�
Yorumlar
Piyasalar
DOLAR
5,9151
EURO
6,5562
IMKB
0.00
Hava Durumu
Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Adnan YILDIZ
GZEL ORDU TAYYARES
24 Mart 2013 Pazar 00:33

 

GZEL ORDU TAYYARES

Milli Mcadele’de sknts ekilenler hususlardan biri de hava taarruzu ve keif iin gerekli olan tayyare saysnn az oluuydu. Yunanllarn elinde 

21295bulunan ok sayda ngiliz tayyaresine ramen, Kuva-y Milliye’nin elinde ise sadece 9 tayyare bulunmaktayd. Bunlar da mtareke sonrasnda dmann tahrip ettii Yeilky ve Maltepe meydanlarndan karlabilen tayyarelerdi. Bylece Eskiehir ve Uak cephelerinde drder ve beer tayyarelik birer blk oluturulabilmiti.[1] ok sk arzalanan bu tayyarelerin onarmlar ise sadece Eskiehir’de bulunan fabrikada, eldeki kt malzemelerle yaplabilmekteydi. yle ki, tayyarelerin kanat bezlerinin zerine normalde emaye srlmesi gerekirken, malzeme yokluundan dolay yumurta ak, paa suyu gibi maddelerden oluturulan karmlar srlyordu. Bylece bir yandan eski tayyareler onarlyor, dier yandan da toplanan balarla yurt dndan ilave tayyareler temin edilmeye allyordu. nk Byk Taarruz’un baarlmas iin tayyarelere byk i decekti. Nitekim “Byk Taarruz” ncesinde ordunun elinde bulunan tayyare says 16’ya kartlmt. Milli Mcadele bu tayyarelerin de katksyla kazanlm ve Cumhuriyet kurulmutu. [2]

Cumhuriyetin kurulmasndan itibaren de hava kuvvetlerinin glendirilmesi ynnde nemli almalar balatlmtr. Bu hususta balatlan almalardan biri de 16 ubat 1925 tarihinde “Trk Tayyare Cemiyeti”nin kurulmasdr.

Trk Tayyare Cemiyeti kurulduktan ksa bir sre sonra il ve ilelerde ubelerini am ve bu ubeleri araclyla tayyare saysn artrmak iin ba kampanyalar balatmt. Kampanyalar kapsamnda nce il ve ilelerin zerinde tayyareler gsteri uular yapyor, daha sonrada balar toplanyordu. Her ilden veya ileden toplanan balarla alnan tayyarelere de o yerin ad veriliyordu. Bylece ok ksa bir sre ierisinde birok il ve ile kendi adlarn tayan tayyarelerini Trk Ordusu’na hediye etmiti.

Bu yllarda verdikleri balarla hava kuvvetlerine tayyare hediye eden illerden biri de Ordu ilidir.

Ordu’da ba kampanyalar 1926 ylnda balatlmt. Kampanya boyunca bata basn olmak zere youn gayret gsterilmiti. Mesela Gzel Ordu Gazetesi kampanya boyunca nerdeyse her gn manetinden““Hanmlar, beyler, efendiler, fedakar kyller…! Tayyareye yardm iman ve namus borcudur” eklinde arlarda bulunuyordu. Ayrca camilerde de konunun nemi anlatan hutbeler okutuluyordu. Bunlarn sonucunda da Ordulular memleketlerinin adn tayacak tayyareyi alabilmek iin ellerindeki hayvanlarna kadar balyordu. Gzel Ordu Gazetesinde bu konuda verilen bir haber u ekildedir:

Teberru ve Piyango

Durak karyesinden (kynden) Cafer olu Hseyin avu Tayyare Cemiyeti menfaatine 10 lira kymetinde bir ko teberru etmiti. Halkn gre iin ictima ettii gn mezbur (sz konusu) ko tayyare menfaatine piyangoya konulmu, yirmi drt liraya ktktan sonra kura neticesinde Torunzade Hikmet Efendiye isabet etmitir.

Gzel Ordu: - Ak olsun Hseyin avu’a. Biz Hseyin avu gibi vatan vazifesini yapan muhterem kardelerimizin isimlerini iftiharla stunlarmza geireceiz. Hamiyetli Hseyin avu’a bir senelik aboneliimizi hediye ediyoruz.”[3]

Kampanyalar bu ekilde yaklak iki yl boyunca aralksz srdrlmt. 1927 yl ortalarnda ise toplanan balarla Tayyare Cemiyeti tarafndan Ordulular adna bir tayyare alnmt. Artk tayyarenin Ordu’ya gelmesi bekleniyordu. Ama inecei yerin neresi olaca konusuna ise henz karar verilememiti. Eskipazar veya Akyaz iftlikleri dnlmekteydi. Gzel Ordu Gazetesinde bu konuda verilen bir baka haber de u ekildedir:

Ordu Tayyaresi

Ordu (Vilayeti) namna satn alnan tayyarenin tevsim (isimlendirme) merasiminin ifas (yaplmas) iin mnasip bir yer bulunup bulunmad Tayyare Cemiyeti tarafndan sorulmutu. ittiimize gre Akyaz veya Eskipazar iftlikleri mnasip grlmekle bunlardan birinin krokisi izilerek Ankara’ya gnderilecektir.

Gzel Ordu: -Hamiyetli Ordulular! Verdiiniz paralarla alnan tayyare yarn bamz zerinde uarken gzlerimiz sevin yalaryla dolacak, kalplerimiz heyecanla arpacaktr[4]

Tayyareye yardm…Yardm…Daima yardm” [5]

Daha sonra bu yerlerden vazgeilmi ve tayyarenin inecei alan olarak limanda karar klnmt. Ancak bu sefer de geli tarihi belli deildi. Bugn yarn derken nihayet 8 Temmuz 1928 tarihinde Tayyare Cemiyeti’nden gelen bir telgraf bu belirsizlii de ortadan kaldrmt. Telgrafta, Gzel Ordu Tayyaresinin, 10 Temmuzda stanbul’dan yola kaca ve nce Sinop’a urayaca ve 16 Temmuzda da Ordu’ya gelecei bildirilmekteydi. unu da belirtelim, Tayyarenin Sinop’a neden gittii ve kald sre zarfnda ne yapt konusunda her hangi bir bilgiye sahip deiliz. Byk bir ihtimalle oralarda da kampanya amal gsteri uular yapmt.

Tayyarenin gelecei gne dair haberin duyulmas ise Ordululara byk bir sevin yaatmt.

Hemen hazrlklara balanmt. Bir gn ncesinde de tren alannda her ey hazr hale getirilmiti. Kylerden tayyareyi grmeye gelenler ise gece yarsnda yollara dklm ve gn madan da kyl-ehirli ok sayda Ordulu tren yaplacak mer Aa Bahesi civarnda yerlerini almlard.

Tayyarenin saat sekiz gibi gelmesi bekleniyordu. Btn gzler gkyzne evrilmiti. Ama saat sekiz buuk olmasna ramen hala grnmemiti. Bu arada tren alannda bekleyen Vali Ali Kemal Bey’e (Akst) bir telgraf uzatlmt. Telgrafa gre be-on dakika sonra tayyarenin Ordu semalarnda grnmesi gerekiyordu. [6]

Heyecan daha da artmt. Nitekim saat dokuza on kala [7] havada iki karalt grlmt.[8] Gzel Ordu Tayyaresi” geliyordu. Ancak yalnz deildi. Beraberinde “Polathane Tayyaresi” de vard. Sinop’tan beraber hareket etmilerdi. Polathane Tayyaresi yoluna devam etmiti. “Gzel Ordu Tayyaresi” ise ehrin zerinde tur atmaya balamt. Bir iki tur attktan sonra da Yal Cami zerinden limana inmiti. Gzel Ordu Gazetesinde tayyarenin inii ve sonras da yle anlatlmaktadr:

“…Tayyareler grndkten yedi dakika sonra ehir hizasna geldi. Polathane (Tayyaresi) yoluna devam ederken bizim tayyaremiz de limana iniverdi. Halk bu arada ok mteheyyicdi (heyecanlyd). Herkes merasim program hilafna olarak mevkiini terk etmi, deniz kenarna doru kouyor, alklyor, tayyareyi selamlyordu. Kyl bir kadn amin vaziyetinde ellerini am:

-Yarabbi! Benim mrmden kes Kemal Paa’ya ver… Sen onu bize bala Yarabbi! diye dua ederken gzlerinden yamur gibi yalar dkyordu…”[9]

Bu arada Pilot Adnan Bey ve Makinist Muzaffer Bey, tayyareyi su zerine indirmiler, halkn alklar arasnda karaya kmlard. Biraz dinlenmeleri ve ay imeleri iin de bahede hazrlanan yere alnmlard. Tekaml Gazetesinde de karaya k an yle anlatlmaktadr.

“Tayyarecilerimiz karaya ayak bast anda binlerce kadn erkek ve mektep ocuklar tarafndan alklanmtr. Misafirlerimiz Tayyare Cemiyeti tarafndan bahede hazrlanan mahalle alnarak ereflerine bir ay ziyafeti verilmitir. Ziyafet esnasnda halk tayyarecileri grmek iin adeta birbirleriyle msabaka ediyorlard.”[10]

aylar iildikten sonra tayyare, sahile getirilmi ve fotoraflar ektirilmiti. Sra konumalara gelmiti. nce Vali Ali Kemal (Akst) Bey ksa bir konuma yapmt. Sra Tayyare Cemiyeti kinci Bakan Abdlkadir Bey’e, gelmiti. Abdlkadir Bey, nce tayyarenin zerine karak asl bayra kaldrm ve altndaki “Ordu” yazsn halka gstermi ve sonra da konumasn yapmt. Ordulular adna ise Tahrir (Nfus) Mdr Sofuolu Ali Rza kuh Bey uzun bir konuma yapmt. Son olarak da Askerlik Dairesi adna Yzba Fevzi Bey konumu ve tren bylece tamamlanmt.

Trenin sona ermesinden sonra Pilot Adnan Bey ve yanndakiler ehirde arabayla biraz dolamlar ve belediyeyi ziyaret etmilerdi. Akam da Trk Oca’nda yz kiilik bir ay partisine katlmlard.

Ertesi gn ise Ordulular tayyareyi uurlamak iin yine sabahn erken saatinde sahili doldurmulard. Vakit yaklamaktayd. Bu arada saat 13.00 gibi Polathane Tayyaresi de gittii yerden dn yaparken yine Ordu zerinden gemi ve ehir zerinde birka tur atmt.

Bylece saat 15.10 olmutu. Ve “Gzel Ordu”nun da ayrl vakti gelmiti. Ordulularda ise hem ayrl hzn hem de gurur vard. Az nce havalanan ve ehirleri zerinde tur atan tayyarelerini bu yzden ellerini yrtarcasna alklyorlard. Bu arada tayyareden atlan gazeteler ve brorler ise havada szlmeye devam ediyordu. Gzel Ordu ve Tekaml Gazeteleri de daha sonra Fatsa, nye, Samsun, Sinop, stanbul, anakkale ve zmir ehirlerine havadan atlmak zere gzden kaybolan “Gzel Ordu Tayyaresi”nde yerlerini almt.

Tekaml Gazetesi havadan atlacak nshasn zel olarak hazrlamt.[11] Birinci sayfasnda 16 Temmuz gn yaplan trenlerin genie anlatld gazetenin bu nshasnn maneti ise u ekildeydi:

“Ho geldin Gzel Ordu Tayyaresi! Ho geldiniz muhterem tayyarecilerimiz.

Sabrszlkla beklediimiz tayyaremiz bu sabah saat sekiz buukta semamz ereflendirdi.

Ordu, tayyaresini ve muhterem tayyarecilerini byk bir alaka, cokun tezahratla karlamtr.”

Sayfann sonuna da “Bu nshamz tayyaremiz tarafndan bir hatra olarak datlmtr” notu dlmt.

Ve bylece “Gzel Ordu Tayyaresi” de Ordu tarihine kaznmt.

 

DPNOT

[1]Sreyya lmen, Trkiye’de Tayyarecilik ve Balonculuk Tarihi, stanbul 1947, s.14

[2] lmen,a.g.e, s.14

[3]Gzel Ordu, 3 Terinievvel (Ekim) 1927, s.1

[4]Gzel Ordu, 17 Terinievvel (Ekim) 1927, s.1

[5]Her ne kadar Ordulular bir tayyare alacak ba toplamsalar da kampanyalara ara vermemilerdi. zellikle kylerde yardm kampanyalar aralksz devam etmitir. Bu konuda ayn gnlerde verilen bir haber de u ekildedir.

“Kylnn Hamiyeti,

Bayraml karyesi bekisi Mehmet Aazade Hafz Sleyman tevikleriyle kyn hamiyetli ve fedakar ahalisi (aralarnda) (1355) kuru  cem ve tedarik ederek birka gn evvel vilayetimiz “Tayyare Cemiyetine” teberru etmilerdir.” Bkz. Gzel Ordu, 28 Terinisani (Kasm) 1927, s.1

[6]Gzel Ordu, 17 Temmuz 1928

[7]Gzel Ordu Gazetesi tayyarenin geli saatini dokuza on kala olarak belirtirken, Tekaml Gazetesi ise sekiz buuk olarak vermektedir.

[8]Tekml, 16 Temmuz 1928, s.1

[9]Gzel Ordu, 17 Temmuz 1928, s.1

[10]Tekml, 16 Temmuz 1928, s.1

[11]16 Temmuz 1928 tarihi gn olarak Pazartesi gnne denk dmektedir. Ancak Tekaml Gazetesi aceleden olsa gerek tarih blmnde bu gn Perembe olarak vermitir.

Atatrk veTrk Ua projesi
Ak istihbarat
www.kalehaber.net/yazarlar.php?id=377&baslik=ataturkveturkucagiprojesi www.acikistihbarat-bilgipaylasim.blogspot.com.tr/2015/05/kayseri-tayyare-thk-ucak-fabrikas.html
18 Austos 2015 Sal 07:13
uak motoru yapmak isteyen bilim insan
Mevlt Ulutekin Ylmaz
www.yenidenergenekon.com/660-tomtas-tayyare-ve-motor-turk-anonim-sirketi/ www.yenidenergenekon.com/135-ilk-ucak-fabrikamiz-ve-nuri-demirag/ www.yenidenergenekon.com/445-milli-mucadelede-hava-muharebeleri/ www.yenidenergenekon.com/136-havacilik-tarihimiz/
09 Nisan 2013 Sal 21:49
YAZARIN NCEK YAZILARI